Een los hoes is een historisch boerderijtype uit Twente en de Achterhoek waarbij de gehele boerderij uit één ongedeelde ruimte bestaat: woongedeelte, stal en oogstopslag liggen zonder tussenwanden onder dezelfde kap. Het woord los betekent hier open of ongescheiden, hoes is het streekwoord voor huis.
Het los hoes is de oudste vorm van het hallenhuis en wordt ook wel het Saksische boerderijtype genoemd. Het type is te zien in openluchtmusea en in enkele bewaard gebleven panden in Oost-Nederland.
Opbouw
- Ankerbalkgebint — een houten gebintconstructie van staanders en dwarsbalken draagt de kap; de buitenmuren zijn niet dragend
- Deel — de brede middenbeuk, gebruikt als dorsvloer en werkruimte
- Zijbeuken — hierin stonden de koeien, met de koppen naar het midden gericht
- De herd — de woonplek, met een open vuur direct op de vloer
- Zolderruimte — boven de deel werd graan en hooi opgeslagen
Waarom geen schoorsteen?
Het meest kenmerkende: het oorspronkelijke los hoes had geen schoorsteen. De rook van het open vuur trok door het rieten dak naar buiten. Dat had praktische voordelen:
- Rook conserveerde het vlees dat aan de balken hing
- De rook hield insecten en ongedierte uit het opgeslagen graan
- Het rieten dak bleef droog en werd door de roetaanslag minder snel aangetast
Het nadeel laat zich raden: een permanent rokerige leefruimte. Vanaf de negentiende eeuw werden schoorstenen, tussenwanden en later een apart voorhuis ingebouwd, waarmee het echte los hoes verdween.
Herkennen bij een bestaand pand
- Een gebintconstructie midden in de ruimte, waarbij de gebintstijlen los van de gevel staan
- Zwartgeblakerd hout aan de onderzijde van de kap en de gebinten
- Een breed, laag doorlopend rieten wolfdak met een lage gootlijn
- Een grote deeldeur in de kopgevel, in lijn met de middenbeuk
Bij verbouwing van zo’n pand is de gebintconstructie constructief bepalend en vaak monumentaal: laat het altijd door een constructeur en de monumentencommissie beoordelen voordat je stijlen of balken aanpast.
Gerelateerde termen
- Hallenhuis
- Boerderij
- Kapconstructie
- Spant
- Gording
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
