Een machicoulis is een vooruitstekende gaanderij of borstwering op een kasteelmuur of toren, met openingen in de vloer waardoor verdedigers recht langs de muurvoet naar beneden konden kijken en werpen. Het Nederlandse woord ervoor is mezekouw. De constructie lost een concreet probleem op: een aanvaller die eenmaal tegen de muur stond, was vanaf een gewone borstwering niet meer te raken.
Opbouw
- Kraagstenen — rijen consoles die uit de muur steken en de uitkraging dragen
- Bogen of stenen platen — tussen de kraagstenen, waarop de weergang rust
- Werpgaten — de openingen tussen de kraagstenen, loodrecht boven de muurvoet
- Borstwering — de muur aan de buitenzijde van de weergang, vaak met kantelen en schietgaten
Door de uitkraging ligt de vloer met de openingen buiten het muurvlak. Wat er doorheen ging — stenen, kokend water, ongebluste kalk, later ook vuur en schoten — kwam precies terecht waar de aanvaller stond, of hij nu aan het ondermijnen was of een stormladder plaatste.
Van functie naar vorm
Machicoulis verschijnen in Europa in de dertiende eeuw en zijn tot in de vijftiende eeuw een standaardonderdeel van zware verdedigingswerken. Met de opkomst van het kanon verliest de hoge, dunne muur zijn waarde en verdwijnt de constructie uit de militaire architectuur.
Wat blijft, is de vorm. In de neogotiek en bij negentiende-eeuwse kastelen, stadhuizen en villa’s worden machicoulis puur als decoratie toegepast: uitkragende kraagsteenrijen zonder openingen, bedoeld om een gebouw een burchtachtig karakter te geven. Wie een historisch gebouw beoordeelt, herkent het verschil aan de gaten: echte werpgaten zijn open en zitten loodrecht boven de muurvoet, decoratieve zijn dicht.
Gerelateerde termen
- Mezekouw
- Kanteel
- Kasteel
- Kraagsteen
- Overkraging
- Neogotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
