Een mascaron is een gebeeldhouwd gezicht of masker dat als ornament op een gevel is aangebracht, vaak op de sluitsteen van een boog boven een raam of deur. Het motief komt uit de klassieke oudheid, wordt in de renaissance opnieuw opgepakt en beleeft in barok en negentiende-eeuwse stadsarchitectuur zijn hoogtepunt.
Waar je ze vindt
- Op de sluitsteen van een strek of een boog — de klassieke plek
- Op de sleutelsteen van een korfboog boven een poort of onderdoorgang
- Op consoles en kraagstenen onder een balkon of erker
- In het fries of op de kroonlijst van een monumentale gevel
- Als waterspuwer, waarbij het masker functioneel is: het water verlaat de goot door de mond
Wat ze uitbeelden
De uitvoering loopt uiteen van waardig tot ronduit groteske koppen: mythologische figuren, saters en Bacchus, leeuwenkoppen, hoofden van de vier seizoenen of werelddelen, en bij handelspanden soms verwijzingen naar het bedrijf van de eigenaar. In veel gevallen was er een apotropeïsche gedachte achter: een afschrikwekkend gezicht zou onheil van het huis weren.
Materiaal en onderhoud
Mascarons zijn uitgevoerd in natuursteen, gebakken terracotta, stucwerk of — vanaf de late negentiende eeuw veel — in gegoten kunststeen of cementgebonden ornament. Bij herstel zijn er een paar vaste aandachtspunten:
- IJzeren doken. Ornamenten zijn vaak met ijzeren pennen aan de gevel bevestigd. Als die roesten, zetten ze uit en splijten ze de steen. Dit is de belangrijkste oorzaak van schade aan gevelornamenten
- Waterbelasting. Een uitstekend ornament vangt regen. Zonder een goede afwatering of een loodslabbe erboven verweert de bovenkant het eerst
- Reproductie. Een verweerde mascaron wordt doorgaans hersteld via een contramal: van het gave deel of een identiek exemplaar elders in de gevel wordt een afgietsel gemaakt, waarna een nieuw stuk wordt gehakt of gegoten
- Reiniging. Geen hogedruk en geen agressieve middelen op verweerd beeldhouwwerk — je spuit de laatste details eraf. Laat dit door een restaurateur beoordelen
Gerelateerde termen
- Ornament
- Sluitsteen
- Kroonlijst
- Console
- Reliëf
- Contramal
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
