Een matrijs is een holle vorm waarin een vloeibaar of vervormbaar materiaal wordt gebracht om na het uitharden de gewenste vorm te houden. In de bouw kom je matrijzen vooral tegen bij prefab beton, bij structuur- en fotobeton, en bij de fabricage van kunststof en metalen bouwdelen.
Toepassing in de bouw
Prefab beton. Kanaalplaten, wandpanelen, trappen, balken en kolommen worden in de fabriek in stalen of houten matrijzen gestort. Doordat de matrijs vele malen wordt hergebruikt, zijn de maten nauwkeuriger dan bij storten in het werk en is er nauwelijks bouwvocht op de bouwplaats.
Structuurbeton. Een matrijs van elastisch polyurethaan of siliconenrubber wordt in de bekisting gelegd en geeft het beton een reliëf: houtnerf, natuursteenstructuur, een patroon of zelfs een afbeelding (fotobeton). Omdat het rubber flexibel is, kan de plaat ook uit ondersnijdingen worden gelost.
Kunststof en metaal. Dakgootbeugels, kozijnprofielen, kliksystemen en beslag worden gespoten of geperst in stalen matrijzen. De hoge matrijskosten zijn alleen terug te verdienen bij grote series — daarom zijn standaardmaten in de bouw zoveel goedkoper dan maatwerk.
Aandachtspunten
- Lossen. Een matrijs moet los kunnen. Wanden krijgen daarom een kleine lossingshoek en er wordt een lossingsmiddel (bekistingsolie of een specifiek middel) gebruikt
- Herhaling loont. De kosten van een matrijs worden verdeeld over het aantal producten. Eén uniek element uit een nieuwe matrijs is duur; twintig dezelfde elementen zijn per stuk een stuk goedkoper
- Maatvastheid. Beton krimpt bij uitharden. De matrijs is daarom licht overgedimensioneerd ten opzichte van de gewenste eindmaat
- Onderhoud. Beschadigingen, roest of aangekoekte betonresten in de matrijs tekenen zich af in élk volgend product
- Verschil met een mal. Een mal is meestal een sjabloon of hulpvorm waarlangs je werkt; een matrijs is de holle vorm die het product zelf maakt
Gerelateerde termen
- Prefab
- Bekisting
- Fotobeton, reliëfbeton
- Mal
- Contramal
- Bekistingsolie
- Kunststof
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
