Dakbedekking aanbrengen op een plat dak: EPDM of bitumen, en hoe je het waterdicht krijgt

Dakbedekking aanbrengen op een plat dak doe je in vier stappen: een droge en vlakke ondergrond maken, het afschot controleren (minimaal 16 millimeter per strekkende meter richting de afvoer), de bedekking aanbrengen en daarna de details afwerken. Voor een doe-het-zelver is EPDM veruit de beste keuze: één stuk rubberfolie zonder naden, geen open vuur, en een levensduur van 40 tot 50 jaar. Bitumen doet het net zo goed, maar dan werk je met een gasbrander op een houten dak, en dat is precies waar het bij zelfbouwers misgaat.

Ik zeg het maar meteen eerlijk: het aanbrengen zelf is niet het moeilijke deel. Een baan EPDM uitrollen en verlijmen leert een handige klusser in een uur. Het moeilijke zit in de randen, de hoeken, de doorvoeren en het afschot. Daar lekt een plat dak. Nooit in het midden.

Hieronder staat alles wat je nodig hebt: hoe je kiest tussen EPDM en bitumen, hoe je controleert of je dakbeschot goed genoeg is, wat de eisen zijn voor afschot en opstandhoogte, wanneer je meteen ook moet isoleren (en welke subsidie daarbij hoort), het complete stappenplan voor beide materialen, de details die er echt toe doen, wat het kost, en de zeven fouten die je dak binnen vijf jaar laten lekken.

Welke dakbedekking kies je?

Er zijn drie soorten die je bij een woonhuis tegenkomt. Even kort, want de keuze is eigenlijk snel gemaakt.

EPDM is één grote rubbermat. Je bestelt hem op maat, inclusief een overlengte voor de opstanden. Voor een aanbouw of dakkapel van 4 bij 5 meter krijg je dus letterlijk één stuk zonder naad op het dakvlak. Dat is de grote winst: waar geen naad zit, kan geen naad opengaan. De standaarddikte voor dakwerk is 1,14 millimeter. Loop je regelmatig op het dak, komt er een dakterras op, of leg je er zonnepanelen op, neem dan 1,52 millimeter.

Bitumen is het klassieke dakleer, in twee lagen: een onderlaag en een toplaag met leislag. Correct aangebracht is dat een prima dak. SBS-bitumen (met rubber gemodificeerd) blijft soepeler bij kou en gaat langer mee dan APP-bitumen (met kunststof gemodificeerd). Het probleem voor de zelfbouwer is de verwerking: APP moet je in principe branden, SBS kan ook koud verlijmd of zelfklevend.

PVC en TPO laat je aan de dakdekker. Die banen moeten met hete lucht aan elkaar gelast worden en dat vraagt gereedschap en routine die je voor één dak niet gaat aanschaffen.

Kortom: doe je het zelf, dan wordt het EPDM, of zelfklevend bitumen als je dak veel doorvoeren en rare hoeken heeft (rubber om een schoorsteen heen krijgen is lastiger dan bitumenstroken).

Wanneer doe je het zelf en wanneer niet?

Even nuchter, want een lekkend dak kost je meer dan de dakdekker had gekost.

Zelf doen kan prima bij:

• Een schuur, tuinhuis, garage, carport of berging
• Een dakkapel of kleine aanbouw tot ongeveer 25 vierkante meter
• Een dak dat rechttoe rechtaan is: één afvoer, hooguit één doorvoer, geen dakramen
• Een dak waar je veilig bij kunt, met een steiger of een goed geplaatste ladder

Laat het doen bij:

• Daken boven ongeveer 30 vierkante meter, zeker als er ook geïsoleerd moet worden
• Een dak met veel doorvoeren, lichtkoepels, dakramen of aansluitingen op een hogere muur
• Alles waar je met een gasbrander zou moeten werken op of tegen houtwerk
• Een dak dat aansluit op de gevel van je woonhuis, waar een lekkage direct schade binnen geeft
• Een dak waar je niet veilig kunt staan

Dat laatste punt is geen formaliteit. Het zwaarste deel van deze klus is niet het plakken, het is het tillen van rollen en platen naar boven en daar veilig werken. Huur een rolsteiger. Kost een weekend een paar tientjes en scheelt je een gebroken enkel.

Stap 1: de ondergrond controleren en herstellen

Dit is de stap die iedereen wil overslaan en die alles bepaalt. Een nieuwe dakbedekking op een verrot dakbeschot is weggegooid geld.

Loop je dak af. Voelt het ergens veerkrachtig of sponzig aan, dan is het beschot daar aangetast en moet dat eruit. Zie je op de zolder of in de aanbouw bruine vlekken of witte uitslag op het hout? Zelfde verhaal.

Wat is een goede ondergrond? Voor een plat dak is 18 millimeter de standaarddikte voor plaatmateriaal. Underlayment en OSB worden allebei veel gebruikt; underlayment is sterker en vormvaster, OSB is voordeliger. Multiplex voor dakbeschot zit meestal tussen 18 en 22 millimeter. Belangrijker dan het merk plaat is dit:

• De platen liggen strak en er zit geen hoogteverschil tussen twee platen (een randje van 3 millimeter tekent zich straks af in je EPDM en wordt daar een slijtplek)
• Alle schroef- en spijkerkoppen zitten verzonken, niets steekt uit
• Er zit een naadje van 2 tot 3 millimeter tussen de platen zodat het hout kan werken zonder op te bollen
• Het hout is kurkdroog. Dus niet: zaterdag regen, zondag dichtplakken

Ondergrond schoonmaken. Alle takken, blad, mos, grind en losse leislag eraf. Oude spijkers eruit. Ruwe plekken en uitstekende splinters wegschuren. Eén achtergebleven schroefje prikt binnen twee winters door je folie heen.

Stap 2: afschot en waterafvoer, het deel dat iedereen verkeerd doet

Een plat dak is nooit echt plat. Het moet aflopen naar de afvoer, en dat gaat vaker mis dan je denkt.

De norm: de Vakrichtlijn gesloten dakbedekkingssystemen adviseert een afschot van minimaal 1,6 procent, oftewel 16 millimeter per strekkende meter. Bij een dak van 5 meter diep betekent dat 8 centimeter hoogteverschil tussen de achterkant en de dakrand met de afvoer.

Waarom dat ertoe doet. Water dat blijft staan is niet alleen lelijk. Het verzamelt vuil en blad, het geeft groenaanslag, het vriest ’s winters uit en het zet het dak permanent onder gewicht. Een plas van 2 centimeter over 20 vierkante meter is al 400 kilo op je constructie. En op de plek waar water blijft staan, veroudert elke dakbedekking het snelst.

Meten: leg een lange rei of een rechte lat van de achterkant naar de dakrand en zet er een waterpas op. Of nog simpeler: giet op een droge dag een emmer water op het dak en kijk waar het heen loopt en of het weg is. Blijft er een plas staan, dan heb je een probleem dat je nu moet oplossen, niet later.

Te weinig afschot? Drie oplossingen:

1. Afschotisolatie. Isolatieplaten die op afschot geschuurd zijn. Dit is meteen de mooiste oplossing, want je isoleert en corrigeert in één keer.
2. Tengels of regels op het beschot, oplopend in dikte, met een nieuwe laag plaatmateriaal erop.
3. Het dak opnieuw stellen door de balklaag te verhogen. Fors werk, maar bij een dak dat compleet verkeerd ligt de enige echte oplossing.

Noodoverstort. Dit is de goedkoopste levensverzekering van je hele dak. Raakt je afvoer verstopt door blad, dan loopt het dak vol tot het water ergens over de rand loopt of, veel vervelender, tot de constructie het begeeft. Een noodoverstort is niets meer dan een korte pijp door de dakrand, iets hoger dan de gewone afvoer. Als er water uit komt, weet je meteen dat je afvoer verstopt zit. Bouwwerken moeten een hemelwatervoorziening hebben met een capaciteit bepaald volgens NEN 3215; bij grotere daken laat je die capaciteit doorrekenen. Bij een aanbouw van een paar tientallen vierkante meters is de vuistregel simpel: één goede afvoer plus een noodoverstort, en bij twijfel liever twee afvoeren dan één.

Stap 3: isolatie en dampremmer, warm dak of koud dak

Ga je toch de dakbedekking vernieuwen, dan is dit hét moment om te isoleren. Een tweede keer je dak openleggen is zonde.

Warm dak. De isolatie ligt op het dakbeschot, onder de dakbedekking. Daaronder, aan de warme kant, komt een dampremmende laag. Dit is de technisch beste en meest toegepaste opbouw voor een plat dak: de hele constructie blijft warm, dus condens krijgt geen kans, mits die dampremmer goed zit.

Koud dak. De isolatie zit onder het dakbeschot, tussen de balken. De constructie blijft koud. Dat is vragen om condens in de constructie, houtrot en schimmel. Doe dit niet bij een plat dak. Als je binnen een plafond hebt met isolatie ertussen en je gaat aan de buitenkant isoleren, laat dan iemand met verstand van bouwfysica meekijken, want twee isolatielagen met een luchtspouw ertussen kan verkeerd uitpakken.

Omgekeerd dak. De isolatie ligt bovenop de dakbedekking, met ballast erop. Wordt gebruikt bij dakterrassen en daken waar veel op gelopen wordt. Vraagt drukvaste isolatie (XPS) en ballast, dus alleen als je constructie dat gewicht aankan.

De dampremmer is geen detail. Warme, vochtige binnenlucht die in je dakpakket komt, koelt daar af en slaat neer als water. Dat water kan nergens heen, want boven de isolatie zit een volledig waterdichte laag. Een dampremmer die je netjes hebt aangebracht maar waar je later een lamp doorheen hebt geboord, is geen dampremmer meer. Naden overlappen, doorvoeren afplakken, aansluitingen op de muur afwerken.

Regels bij verbouw. Vernieuw je de isolatielaag van een dak helemaal, dan geldt volgens artikel 5.20 lid 2 van het Besluit bouwwerken leefomgeving een minimale warmteweerstand van 2,1 m²·K/W voor het dak. Vernieuw je een scheidingsconstructie maar gedeeltelijk, dan is de eis een gemiddelde warmteweerstand van minstens 1,4 m²·K/W, tenzij het bestaande niveau al hoger is. Dat zijn ondergrenzen, geen streefwaarden. Praktisch gezien haal je die met een dun pakket al, en dan laat je veel liggen.

Subsidie. Voor dakisolatie geldt binnen de ISDE een eis van minimaal Rd 3,5 m²·K/W voor het nieuwe isolatiemateriaal, minimaal 20 vierkante meter en maximaal 200 vierkante meter subsidiabel oppervlak. Het bedrag is 16,25 euro per vierkante meter bij één maatregel en 32,50 euro per vierkante meter als je twee of meer maatregelen combineert (bijvoorbeeld dakisolatie plus vloerisolatie of een warmtepomp). Voor biobased isolatiemateriaal komt daar 5 euro per vierkante meter bovenop. Je hebt na het uitvoeren 24 maanden de tijd om aan te vragen. Check altijd de actuele voorwaarden op rvo.nl voordat je bestelt, want die eisen worden bijgesteld.

Let op: Rd 3,5 haal je met ongeveer 12 tot 13 centimeter PIR of resolschuim, of met dikkere pakketten bij minder isolerende materialen. Reken dus mee dat je dakrand en je opstanden mee omhoog gaan.

Stap 4a: EPDM aanbrengen, stap voor stap

Wat je nodig hebt:

• EPDM-folie op maat, 1,14 mm (of 1,52 mm bij belopen daken en zonnepanelen)
• Dakvlaklijm (welke soort hangt af van het type EPDM: voor Amerikaanse EPDM op hout meestal een bodemlijm, voor Europese EPDM een PU-lijm)
• Contactlijm voor alle randen, opstanden en details
• Primer voor de naden en details, zeker bij Amerikaanse EPDM
• Naadkit en montagekit
• Prefab binnen- en buitenhoeken en prefab doorvoerstukken
• Aluminium dakrandprofiel of daktrim
• Lijmroller, brede kwast, aandrukroller, stanleymes, bezem

Bestel altijd ruim. Meet je dakvlak en tel per opstand de hoogte van die opstand plus minimaal 10 centimeter overlap erbij. Meet je krap, dan kom je bij de dakrand tekort en dan ben je klaar met je naadloze dak.

Stap 1. Uitrollen en laten ontspannen. Leg de folie op het dak, rol hem uit en laat hem minimaal een halfuur liggen. De vouwen uit de verpakking trekken dan weg. Trek de folie nooit strak, want rubber dat op spanning zit gaat later trekken aan je randen.

Stap 2. Positioneren. Leg de folie precies goed, met aan alle kanten de overlap die je nodig hebt. Dit is je enige kans.

Stap 3. De helft terugslaan. Sla de folie over de helft terug op zichzelf, zodat de helft van het dakvlak vrij ligt.

Stap 4. Lijmen. Breng de dakvlaklijm gelijkmatig aan op het hout met een roller. Niet te dun (slechte hechting) en niet te dik (blaasvorming en lijm die nooit uithardt). Houd je aan de wachttijd op de verpakking: bij contactlijm moet de lijm eerst aftrekken, bij andere lijmen leg je de folie er juist meteen in.

Stap 5. Terugleggen en aandrukken. Leg de folie rustig terug, van het midden naar buiten werkend, en druk met een bezem of aandrukroller de lucht eruit. Bellen die je nu laat zitten, blijven zitten.

Stap 6. De andere helft. Zelfde verhaal.

Stap 7. Randen en opstanden. Hier gebruik je contactlijm, altijd. Beide oppervlakken insmeren, laten aftrekken tot ze niet meer aan je vinger blijven plakken, dan aandrukken. Werk van beneden naar boven en druk elke centimeter aan met de roller.

Stap 8. Hoeken en doorvoeren. Gebruik prefab hoekstukken en prefab manchetten voor doorvoeren. Zelf een hoek uit rubber vouwen kan, maar prefab is de reden dat dit dak straks 40 jaar meegaat in plaats van 4.

Stap 9. Afwerken en controleren. Dakrandprofiel monteren, kitranden afwerken, alles nalopen. Loop het hele dak nog een keer af en druk elke rand aan.

Werkomstandigheden: droog dak, droge dag, geen regen op komst. Leg lijm, kit en folie de dag ervoor binnen op kamertemperatuur, want koude lijm hecht slechter en is beroerd te verwerken. Bij vorst niet beginnen.

Stap 4b: bitumen aanbrengen, en waarom je die brander laat staan

Wil of moet je bitumen, lees dan dit eerst.

De belangrijkste veiligheidsregel: je brandt nooit direct met een gasbrander op hout. De eerste laag op een houten ondergrond breng je mechanisch aan (nagelen of schroeven met verdeelplaatjes) of je gebruikt een zelfklevende onderlaag. Hout dat je met een brander bewerkt kan smeulen, en dat gaat onzichtbaar verder onder de dakbedekking die je er net op hebt gelegd. Dan sta je uren later te blussen. In de professionele dakbedekking is brandveilig werken vastgelegd in NEN 6050, en vuurloos aangebrachte eerste stroken zijn daar inmiddels de standaard.

Praktisch stappenplan voor zelfklevend bitumen:

1. Ondergrond schoon, droog, vlak, spijkerkoppen verzonken
2. Bitumenprimer aanbrengen en laten drogen (dit is geen optionele stap, primer maakt het hout of beton hechtbaar)
3. Onderlaag aanbrengen: mechanisch bevestigen langs de randen en overlappen, of zelfklevend
4. Overlappen aanhouden zoals de fabrikant voorschrijft, meestal 8 tot 10 centimeter in de lengte en meer aan de kopse kanten
5. Toplaag met leislag erop, met de naden verspringend ten opzichte van de onderlaag (dus nooit naad op naad)
6. Elke naad aandrukken met een naadroller
7. Opstanden en details met stroken en hoekversterking

Waar het bij bitumen misgaat: naad op naad leggen, te weinig overlap, in de kou werken waardoor de zelfklevende laag niet hecht, en de opstanden te laag doorvoeren.

De details: hier lekt je dak

Negen van de tien lekkages zitten niet in het dakvlak maar in de aansluitingen. Loop deze lijst af.

Opstandhoogte. De Vakrichtlijn houdt aan dat dakranden zo verhoogd worden dat de opstandhoogte, gemeten vanaf het bovenvlak van het nieuw aangebrachte dakbedekkingssysteem, minimaal 120 millimeter is. Dus 12 centimeter boven het afgewerkte dak, niet boven het beschot. Ga je isoleren met 12 centimeter PIR, dan moet je dakrand dus 12 centimeter mee omhoog. Dit is de fout die het vaakst gemaakt wordt bij zelf isoleren: mensen leggen isolatie op het dak, maar vergeten de dakrand en de opstanden te verhogen. Dan staat er bij een flinke bui water tegen een opstand van 3 centimeter aan.

Aansluiting op een muur. Waar je platte dak tegen de gevel van je huis komt, moet de bedekking omhoog tegen de muur en daarboven moet iets zitten dat voorkomt dat water er achterlangs loopt: een ingefreesde slabbe, een loodstrook of een aluminium muuraansluitprofiel. De bedekking simpelweg tegen het metselwerk aan plakken en er een kwak kit boven zetten houdt het een paar jaar en dan niet meer.

Doorvoeren. Elke pijp, elke kabel, elke afvoer: prefab manchet. Kit is een afwerking, geen afdichting.

Dakrandprofiel. Een aluminium daktrim maakt de rand strak, houdt de folie op zijn plek en zorgt dat water afdruipt in plaats van langs de gevel te lopen. Monteer met de juiste bevestiging en houd rekening met uitzetting: aluminium werkt, dus profielen niet muurvast tegen elkaar aan.

Ballast. Bij niet-verkleefde systemen ligt er grind of tegels op als ballast tegen windbelasting. Bij een verlijmd EPDM-dak is dat niet nodig. Wil je toch grind, controleer dan eerst of je constructie het gewicht draagt en leg een beschermlaag onder het grind.

Zonnepanelen op een plat dak. Gebruik een montagesysteem met ballast dat het dak niet doorboort, leg beschermmatten of extra folie onder de voeten, en kies dan wel 1,52 millimeter EPDM. En denk vooruit: onder panelen kun je later niet meer bij een lek.

Wat kost het?

Materiaalprijzen schommelen, dus dit zijn bandbreedtes om mee te rekenen, niet om mee af te rekenen.

Reken bij zelf doen op ongeveer 40 tot 60 procent van de prijs van een dakdekker. En reken bij een dakdekker altijd de garantie mee: een erkend bedrijf geeft garantie op zowel materiaal als uitvoering, en dat is bij een plat dak boven je woonkamer geld waard.

Zeven fouten die je dak binnen vijf jaar laten lekken

1. Werken op een niet volledig droge ondergrond. Vocht onder de bedekking komt er nooit meer uit en gaat blazen zodra de zon erop staat.
2. De dakrand niet mee omhoog nemen bij isoleren. Opstand te laag, water erover, klaar.
3. Naad op naad bij bitumen. Bij de overgang van onderlaag naar toplaag moeten de naden verspringen.
4. In de kou of bij dreigende regen beginnen. Lijm hecht niet, kit hardt niet uit, en één bui op verse lijm is een overnieuw-klus.
5. De folie strak trekken. EPDM moet ontspannen liggen. Rubber op spanning trekt zich bij kou samen en trekt je randen los.
6. Geen noodoverstort. Eén verstopte afvoer en je hebt duizenden kilo’s water op je dak.
7. Kit gebruiken als afdichting. Kit werkt de afdichting af. Prefab hoeken en manchetten dichten af.

Onderhoud: twee keer per jaar, tien minuten

Een plat dak vraagt weinig, maar niet niets.

• Voorjaar en najaar: blad, mos en takken weghalen, en de afvoer en de noodoverstort controleren
• Na een storm: even kijken of er niets is losgetrokken bij de randen
• Elk jaar: de opstanden en aansluitingen aflopen en voelen of ergens iets loskomt
• Bij grind: hark het een keer opzij bij de afvoer, want daar verzamelt zich het vuil

Zie je blaasvorming, dan zit er lucht of vocht onder. Kleine blaasjes in EPDM zijn meestal cosmetisch, grote bulten bij bitumen zijn een teken dat er vocht in het pakket zit. Dan wil je iemand laten kijken voordat het door je plafond komt.

Veelgestelde vragen

Kan ik EPDM zelf leggen?

Ja. Voor een schuur, garage, dakkapel of kleine aanbouw tot ongeveer 25 vierkante meter is EPDM prima zelf te doen. Je bestelt de folie op maat, dus je hebt geen naden op het dakvlak, en je werkt zonder open vuur. Het lastige deel zijn de randen, hoeken en doorvoeren. Gebruik daar prefab onderdelen en contactlijm, en neem er de tijd voor.

Mag ik nieuwe dakbedekking over de oude leggen?

Soms wel, maar alleen als de oude laag droog is, goed hecht en vlak ligt, en als de constructie het extra gewicht draagt. Zit er vocht onder de oude laag, dan sluit je dat vocht in en gaat het pakket blazen. Bij twijfel eraf halen. Je ziet dan meteen in wat voor staat je dakbeschot is, en dat wil je toch weten.

Hoeveel afschot moet een plat dak hebben?

Minimaal 16 millimeter per strekkende meter, oftewel 1,6 procent, is wat de Vakrichtlijn gesloten dakbedekkingssystemen adviseert. Bij 5 meter diepte is dat 8 centimeter hoogteverschil. Minder afschot betekent plasvorming, en plasvorming is de belangrijkste versneller van veroudering bij elk type dakbedekking.

Hoe lang gaat een plat dak mee?

EPDM gaat bij een goede uitvoering 40 tot 50 jaar mee. Bij bitumen ligt de levensduur lager: ruwweg 20 tot 25 jaar voor APP-systemen en 25 tot 30 jaar voor SBS-systemen, mits het ontwerp, de uitvoering en het onderhoud kloppen. Plasvorming, veel lopen op het dak en beschadigingen halen die getallen fors naar beneden.

Moet ik meteen isoleren als ik de dakbedekking vervang?

Praktisch gezien: ja. Je legt het dak toch open, en een tweede keer openleggen is dubbel werk. Vernieuw je de isolatielaag van het dak volledig, dan geldt bovendien een wettelijke ondergrens van 2,1 m²·K/W. Voor ISDE-subsidie moet het nieuwe materiaal minstens Rd 3,5 m²·K/W hebben en isoleer je minimaal 20 vierkante meter. Denk er wel aan dat je dakranden en opstanden mee omhoog moeten.

Mag ik zelf met een gasbrander op mijn dak werken?

Kan, maar doe het niet op een houten ondergrond. De eerste laag op hout wordt mechanisch bevestigd of zelfklevend aangebracht, juist omdat hout kan gaan smeulen onder de dakbedekking zonder dat je het ziet. Wil je toch bitumen, kies dan een zelfklevend systeem. Check ook je opstalverzekering: werk met open vuur kan voorwaarden hebben.

Wat is een noodoverstort en heb ik die nodig?

Een noodoverstort is een korte pijp door de dakrand, net iets hoger dan de normale afvoer, die water laat weglopen als de gewone afvoer verstopt zit. Verplicht is het niet in alle gevallen, maar het is de goedkoopste bescherming tegen wateraccumulatie die er is. Een dak dat volloopt draagt honderden kilo’s per centimeter waterhoogte. Bij elke nieuwe dakbedekking zou ik hem meenemen.

Kort samengevat: kies EPDM als je het zelf doet, controleer en herstel eerst je dakbeschot, zorg voor minstens 16 millimeter afschot per meter, isoleer meteen als je toch bezig bent, verhoog je dakrand mee zodat je 120 millimeter opstand houdt, gebruik prefab hoeken en manchetten in plaats van kit, en leg een noodoverstort aan.

Doe dat, en je hebt een dak waar je de komende decennia niet meer over hoeft na te denken. Sla de details over en je bent over drie jaar op zoek naar waar dat vlekje op je plafond vandaan komt.

Bouw je een schuur, garage, aanbouw of overkapping waar dit dak op komt? Bij Fred’s Bouwtekeningen vind je uitgewerkte bouwtekeningen met constructie, materiaallijst, zaaglijst en stap-voor-stap plan, inclusief de dakopbouw en het afschot, zodat de maten al kloppen voordat je de eerste plaat zaagt. Kijk even hier.

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren

PS: giet voordat je begint een emmer water op je oude dak en kijk waar het naartoe loopt. Blijft er ergens een plas staan, dan weet je precies waar je afschot tekortschiet en waar je dak straks als eerste zal verouderen. Twee minuten werk, en het bespaart je het gokwerk over je constructie. Kleine tip. Groot verschil.