Geveltuin aanleggen: tegels wippen tegen de gevel en vergroenen

Hee Klusser,

Een strook van veertig centimeter tegen je voorgevel. Meer heb je niet nodig om van een stenen straat een straat te maken waar iets groeit. En het is een van de weinige klussen waar je in een halve zaterdag klaar mee bent.

Direct het antwoord: een geveltuin leg je aan door één tot twee rijen stoeptegels langs je gevel weg te halen, het gele straatzand tot ongeveer 30 cm uit te graven en te vervangen door tuinaarde, en er vaste planten in te zetten die tegen droogte kunnen. In de meeste gemeenten mag dat zonder vergunning, mits je een strook van 30 tot 60 cm breed aanhoudt en er minstens 1,20 meter vrije stoep overblijft. Reken op 60 tot 150 euro voor een strook van een paar meter, en op een dag werk.

Maar er is één ding dat vrijwel geen enkele geveltuin-handleiding noemt, en dat is precies het ding waar je later spijt van krijgt: je mag de grond niet hoger leggen dan de open stootvoegen en ventilatieroosters onder in je gevel. Doe je dat wel, dan loopt er bij een flinke bui water je spouw in. Dat is geen theorie, dat is een van de standaardoorzaken van vochtplekken onderin een muur. Verderop leg ik precies uit waar je op moet letten.

In dit artikel: de regels (en hoe je die van jouw gemeente in twee minuten vindt), het complete stappenplan, welke planten het écht overleven op zo’n droge, tochtige plek, hoe je met klimplanten omgaat zonder je voegwerk te slopen, wat het kost en de zeven fouten die ik het vaakst zie.

Wat is een geveltuin precies?

Een geveltuin is een smalle plantenstrook tussen je voorgevel en de stoep, aangelegd op grond die niet van jou is. Dat laatste is belangrijk: de stoep is bijna altijd eigendom van de gemeente (of soms van een woningcorporatie). Je krijgt dus toestemming om er iets moois van te maken, maar de gemeente blijft eigenaar en mag hem in principe weghalen als de straat opnieuw wordt ingericht of als je tuintje verwaarloosd raakt.

Dat klinkt onzekerder dan het in de praktijk is. Gemeenten zijn juist blij met geveltuinen: ze vangen regenwater op, koelen de straat, geven insecten iets te eten en maken een straat aantoonbaar aangenamer om in te wonen. Veel gemeenten helpen zelfs mee door de tegels gratis op te halen of tuinaarde te leveren.

Verschil met een boomspiegel: een boomspiegel is het onbetegelde vierkant rond een straatboom. Daar gelden vaak andere (soms strengere) regels, omdat je met de wortels van een gemeentelijke boom te maken hebt. Verwar de twee niet.

Mag het? De regels, en hoe je die van jouw gemeente vindt

Er is geen landelijke regel voor geveltuinen. Elke gemeente stelt zijn eigen beleidsregels vast, en die verschillen echt. De meeste gemeenten hebben een pagina “geveltuin” op hun website; anders zoek je op lokaleregelgeving.overheid.nl naar “geveltuin” plus je gemeentenaam.

De grote lijn is overal hetzelfde. Dit zijn de punten die vrijwel altijd terugkomen:

Twee concrete voorbeelden, zodat je ziet hoe het verschilt. Utrecht staat een geveltuin toe tot 60 cm uit de gevel, met minimaal 1,20 meter vrije stoep, een graafdiepte tussen 30 en 45 cm, en zonder vergunning zolang je eigenaar bent of toestemming hebt van de eigenaar. Bij een monument of beschermd stadsgezicht moet je wel eerst overleggen. Andere gemeenten, zoals ‘s-Hertogenbosch, houden 45 cm breed aan en schrijven voor dat je niet dieper dan 25 cm graaft vanwege kabels en leidingen.

Wat je dus doet, in deze volgorde:

1. Zoek op de site van je gemeente naar “geveltuin”. Noteer de maximale breedte en de maximale graafdiepte
2. Dien de melding of aanvraag in als die er is (vaak een formuliertje van drie regels)
3. Huur je? Vraag schriftelijk toestemming aan je verhuurder of woningcorporatie
4. Woon je in een appartement of VvE-pand? De gevel is gemeenschappelijk, dus even langs het bestuur
5. Staat je huis op de monumentenlijst of in beschermd stadsgezicht? Bel de gemeente, dan weet je het zeker

Kabels, leidingen en de Klic-melding

Onder een stoep ligt van alles: gas, water, elektra, telecom, soms een oude riolering. De meeste nutsleidingen liggen dieper dan 45 cm, maar telecom- en glasvezelkabels liggen soms verrassend ondiep. En pal onder je gevel loopt vaak je eigen gasaansluiting de woning in.

De regels op een rij:

• Handmatig graven met een schep tot de door de gemeente toegestane diepte hoeft niet gemeld te worden. Je voelt het als je iets raakt en je kunt op tijd stoppen
• Ga je machinaal graven (grondboor, minigraver), dan is een graafmelding via het Kadaster (de Klic-melding) verplicht. Voor een geveltuin van veertig centimeter breed heb je geen machine nodig, dus dat scheelt
• Voel je weerstand of zie je geel, rood of oranje zand of een waarschuwingslint? Stoppen. Dat lint ligt er precies om te voorkomen dat je verder graaft
• Raak je toch iets: niet zelf repareren. Bel bij gaslucht direct 0800-9009 en ga naar buiten

Vuistregel: graaf de laatste tien centimeter altijd met de hand en met een gewone tuinschep, niet met een spade waar je je gewicht op zet.

De valkuil die bijna niemand noemt: vocht tegen je gevel

Hier komt het punt waar ik echt op wil hameren, want dit gaat om je huis en niet om je planten.

Kijk eens goed naar de onderste rijen bakstenen van je gevel, net boven de stoep. Grote kans dat je daar open stootvoegen ziet: verticale voegen tussen de bakstenen waar geen mortel in zit, meestal om de meter een stuk of wat. Soms zitten er kunststof roostertjes in. Die zitten daar met een reden. Ze ventileren je spouwmuur en laten regenwater dat in de spouw terechtkomt weer weglopen.

Leg je grond tegen je gevel tot boven die stootvoegen, dan gebeurt er dit: bij een stevige bui staat er even water in je geveltuin, dat water loopt de spouw in, en daar kan het meters ver doorlopen en aan de binnenkant vochtplekken geven. Grondniveau dat te hoog tegen de muur staat, is een klassieke oorzaak van vocht onderin een gevel.

Dus:

• Houd de grond minimaal 5 cm onder de onderkant van de open stootvoegen en ventilatieroosters. Liever meer
• Zijn de roosters van je kruipruimte laag geplaatst? Houd die volledig vrij en dek ze nooit af met aarde, schors of mulch
• Laat de bovenlaag van je geveltuin licht aflopen van de gevel af, zodat regenwater naar de stoep loopt en niet naar de muur
• Zie je nu al vochtplekken of afbladderende verf laag in je muur, aan de binnenkant? Los dat eerst op voor je gaat vergroenen

Nog een: een geveltuin maakt je gevel niet vochtig door de planten, maar wel door verkeerde grondhoogte en door dagelijks tegen de muur aan te sproeien. Geef water aan de grond, niet aan de muur.

Het stappenplan: van tegels naar groen

Reken op een halve tot hele dag voor een strook van vier tot zes meter. Milieu Centraal houdt voor een standaard geveltuin van 50 bij 200 cm ongeveer acht uur werk aan; dat lijkt veel, maar het zand afgraven en afvoeren is het meeste werk.

Wat je nodig hebt

Gereedschap:
– Grote platte schroevendraaier of koevoetje (om de eerste tegel op te wippen)
– Spade en een gewone tuinschep
– Emmer of kruiwagen
– Hark en een stukje hout of een waterpas
– Werkhandschoenen en kniebeschermers
– Eventueel een handstamper of aantrilplaatje om de tegelrand ernaast weer vast te zetten

Materiaal:
– Tuinaarde of een mengsel tuinaarde/compost, ongeveer 0,15 m³ per strekkende meter bij 50 cm breed en 30 cm diep
– Planten (zie de plantenlijst verderop)
– Mulch: houtsnippers, boomschors of grove compost, laagje van 3 tot 5 cm
– Eventueel een opsluitbandje of trottoirbandje aan de stoepkant, als je gemeente dat toestaat

Stap 1: bepaal je maat en zet hem uit

Meet vanaf je gevel de breedte die je gemeente toestaat en leg daar een touwtje of een plank. Loop dan met een rolmaat het resterende stoepdeel af: houd je overal die 1,20 meter vrije doorloop? Bij een smalle stoep moet je soms terug naar één tegelrij van 30 cm. Dat is nog steeds prima; een geveltuin van 30 cm breed staat over twee seizoenen net zo vol.

Kijk ook waar je niet wilt graven: pal voor de voordeur (je wilt er niet doorheen stappen), onder een regenpijp die niet is aangesloten op het riool, en voor kelderluiken, brievenbussen op de gevel of meterkastdeurtjes.

Stap 2: tegels eruit

De eerste tegel is het lastigst. Zet een grote platte schroevendraaier of een koevoetje in de voeg en wip hem omhoog tot je er je vingers onder krijgt. Daarna gaat de rest bijna vanzelf.

Leg de tegels netjes op stapels van tien op de stoep, niet los verspreid. Dat scheelt sjouwen en het houdt de doorgang vrij.

Tip: houd twee of drie tegels achter de hand. Die kun je later platleggen als “trapsteen” om bij je raam te komen als je de ramen wilt lappen.

Stap 3: het gele zand eruit

Onder de tegels zit een straatzandbed, vaak 5 tot 15 cm dik. Dat zand houdt geen water en geen voeding vast, dus dat moet er grotendeels uit. Milieu Centraal adviseert: is de zandlaag dikker dan 10 cm, graaf hem dan af tot er maximaal 10 cm overblijft, en meng die restlaag met de ondergrond en verse tuinaarde tot een losse bodemlaag van minstens 30 cm.

Praktisch:

• Graaf tot de diepte die je gemeente toestaat, en niet dieper
• Spit de bodem daaronder los met een spade, zonder hem eruit te halen. Losgemaakte grond laat water door en dat is precies wat je wilt
• Tref je puin, oude klinkers of een betonlaag aan? Haal eruit wat er zonder geweld uit komt en laat de rest zitten. Een halve steen doet niemand kwaad
• Het uitgegraven zand kun je vaak kwijt bij de gemeentewerf. Bel even, veel gemeenten halen zand en tegels van een geveltuin gratis op

Stap 4: rand maken en de gevelrand controleren

Aan de stoepkant wil je dat je tegels niet gaan verzakken en dat je aarde niet de stoep op spoelt. Twee opties:

• Opsluitbandje of trottoirband, iets hoger dan het maaiveld gezet. Check of je gemeente dit toestaat, want sommige zien het als een obstakel
• Een rij tegels rechtop of een geveltegel op zijn kant. Goedkoop en meestal wel toegestaan

Wat je in de meeste gemeenten niet mag: een hekje of omheining. Dat is bijna overal expliciet verboden, want mensen kunnen erover struikelen.

Controleer nu ook de gevelkant: waar zitten de open stootvoegen? Maak daar een gootje, zodat de grond er duidelijk onder blijft.

Stap 5: tuinaarde erin

Vul aan met tuinaarde tot ongeveer 3 cm onder het straatniveau. Die 3 cm heb je nodig, anders spoelt je aarde bij elke bui de stoep op.

Hoeveel aarde heb je nodig? Reken lengte × breedte × diepte in meters. Een geveltuin van 6 meter lang, 0,45 meter breed en 0,25 meter diep vraagt 6 × 0,45 × 0,25 = 0,68 m³, dus ongeveer 680 liter. Zakken tuinaarde zijn meestal 40 liter, dus dat zijn een kleine twintig zakken. Bij grotere hoeveelheden is een big bag van 1 m³ voordeliger, als je hem tenminste kwijt kunt op de stoep.

Neem geen pure potgrond. Die zakt in en droogt uit. Een mengsel van tuinaarde met wat compost werkt beter: het houdt water vast en zakt minder in.

Stap 6: planten zetten

Zet de planten eerst in hun pot op de plek waar je ze denkt te willen hebben, en loop dan een paar meter naar achteren. Bijna altijd verplaats je er dan nog twee.

• Plantafstand: houd de afstand aan die op het etiket staat. In een geveltuin ben je geneigd alles op elkaar te proppen, en dan sta je in juni te snoeien
• Hoge planten naar de gevel toe, lage naar de stoep. Zo hangt er niets over het trottoir
• Plantgat twee keer zo breed als de pot. Kluit even in een emmer water tot er geen bellen meer komen, dan pas planten
• Aandrukken en direct water geven, ook als het regent

Aantal planten: reken globaal op 4 tot 6 vaste planten per strekkende meter bij een strook van 45 cm, of 2 tot 3 als je grotere soorten neemt. Beter iets te ruim planten en het jaar erop bijvullen dan direct dichtplempen.

Stap 7: mulchen en water geven

Leg een laag van 3 tot 5 cm houtsnippers, boomschors of grove compost tussen de planten. Dat scheelt echt in uitdroging en houdt onkruid weg. Niet tegen de stengels aan, en niet tegen je gevel aan.

De eerste zes tot acht weken is water geven het verschil tussen een geveltuin en een strook dode stengels. Geef één keer per twee tot drie dagen flink water (een gieter van 10 liter per twee meter), in plaats van elke dag een beetje. Diep water geven jaagt de wortels naar beneden; oppervlakkig sproeien houdt ze bovenin, waar het het snelst uitdroogt.

De plantenkeuze: wat overleeft het écht daar?

Een geveltuin is geen gewone border. Het is een van de zwaarste standplaatsen die er zijn:

• Droog. De gevel houdt regen tegen (regenschaduw), en een strook van 45 cm droogt razendsnel uit
• Warm. Baksteen en stoeptegels stralen warmte terug
• Arm. Wat je erin stopt is de enige goede grond die er is
• Tochtig. Langs een gevel staat vaak wind
• Zout in de winter. Strooizout van de stoep spoelt je tuintje in
• Honden. Vooral op hoeken en bij paaltjes

Kies dus taaie planten. Dit werkt:

Zonnige gevel (zuid en west)

Schaduwrijke gevel (noord en oost)

Dit is de lastigste combinatie: schaduw én droog. Deze soorten kunnen daar tegen:

Over vingerhoedskruid en giftige planten: vingerhoedskruid is prachtig en inheems, maar giftig bij inname. Staat je geveltuin op een druk speelplekje of heb je kleine kinderen die alles in hun mond stoppen, kies dan iets anders. Hetzelfde geldt voor kerstroos.

Wat je beter niet doet

• Bamboe. Woekert onder de stoep door en komt drie huizen verderop weer boven
• Grote doornstruiken. Vrijwel overal verboden langs een stoep, en terecht
• Bomen. Wortels en stoep gaan niet samen
• Eenjarige perkplanten als hoofdmoot. Mooi voor één zomer, daarna heb je een lege bak. Gebruik ze hooguit als opvulling tussen vaste planten
• Hortensia’s op een zonnige zuidgevel. Die vragen te veel water voor een strook van 45 cm

Bloembollen erbij: de goedkoopste verbetering

Stop in oktober of november een handvol bollen tussen je vaste planten. In maart, als de vaste planten nog niet boven de grond staan, is je geveltuin dan al groen en kleurig. Krokussen, botanische tulpen, sneeuwklokjes en druifjes doen het goed en komen jarenlang terug. Kosten: een paar tientjes voor honderd bollen.

Klimplanten tegen de gevel: mag dat, en gaat het je voegwerk kosten?

Dit is de meestgestelde vraag, en het antwoord is genuanceerd.

De kern: is je voegwerk op het moment van planten stevig en van cementmortel, dan richt een zelfhechtende klimplant geen extra schade aan. Zit je voegwerk al los, of is het oud metselwerk met kalkmortel, dan is het een ander verhaal. Hechtwortels dringen dan in de zachte kalk en maken bestaande schade erger. Bij een oud pand of een monument is de regel dus simpel: eerst voegen laten beoordelen en zo nodig herstellen, en pas daarna planten. Of kies voor een klimplant met een draadsysteem.

Er is nog een reden voor een draadsysteem: zelfhechters laten op oudere leeftijd nogal eens los onder hun eigen gewicht. Een simpel roestvast stalen draadsysteem op ongeveer 15 cm van de muur vangt dat op, houdt de gevel bereikbaar voor onderhoud en laat er lucht achter de plant door.

Vier praktische regels voor klimplanten aan de gevel:

1. Snoei minstens één keer per jaar, en houd de plant onder de dakgoot en weg van dakpannen, kozijnen en ventilatieroosters
2. Plant hem niet pal tegen de muur. Zet de kluit 20 tot 30 cm van de gevel af en leid de scheuten naar de muur toe. Daar is de grond minder droog
3. Denk aan onderhoud van je gevel. Moet je gevel over vijf jaar geschilderd of gevoegd worden, kies dan een draadsysteem dat je kunt kantelen of losnemen
4. Klimop trekt insecten en vogels aan (hij bloeit heel laat in het seizoen, als er weinig anders is). Prima, maar hij trekt ook stof en spinnen naar je raam. Houd hem uit de buurt van slaapkamerramen als je daar gevoelig voor bent

De zeven fouten die ik het vaakst zie

1. Grond hoger dan de stootvoegen. De duurste fout uit dit hele artikel. Zie de paragraaf over vocht
2. Alleen zomerbloeiers. Van november tot april kijk je dan tegen kale aarde aan. Zorg voor minstens twee wintergroene soorten (elfenbloem, leliegras, tongvaren, klimop) en bollen
3. Te veel planten in te weinig ruimte. Wat op de kwekerij een klein potje is, is over twee jaar een halve meter
4. Straatzand laten zitten. Je planten staan dan in feite in een bak zand met een sausje aarde. Ze overleven het eerste jaar en zijn daarna weg
5. Geen mulch. Zonder mulchlaag droogt de bovenlaag binnen een dag uit en schiet het onkruid erin
6. Strooizout op de stoep. Gebruik in de winter liever zand of split voor je eigen stoepdeel, of veeg de sneeuw van je geveltuin af in plaats van erin
7. Water geven vergeten in het eerste jaar. Vaste planten zijn pas droogtebestendig als ze geworteld zijn. Dat duurt één volledig groeiseizoen

Wat kost een geveltuin?

Milieu Centraal komt voor een standaard geveltuin van 50 bij 200 cm uit op ongeveer 80 euro, inclusief tuinaarde en inheemse planten. Dat klopt met wat ik in de praktijk zie. Hieronder een realistische bandbreedte voor een strook van zes meter bij 45 cm:

Zo maak je het goedkoper:

• Vraag eerst je gemeente. Veel gemeenten leveren gratis tuinaarde, halen tegels en zand gratis op, of geven planten weg in ruil voor tegels (in Den Haag loopt dat via Operatie Steenbreek en soortgelijke acties bestaan in tientallen gemeenten)
• Doe het samen met de buren. Eén big bag aarde delen met drie huizen is de helft goedkoper dan losse zakken
• Koop kleine maten. Een P9-potje is een derde van de prijs van een 2-literpot en heeft je een jaar later ingehaald
• Scheur en deel. Ooievaarsbek, vrouwenmantel en elfenbloem kun je na twee jaar in vieren splitsen. Dan verdubbel je je tuin gratis
• Kijk op ruilborrels en plantenruilbeurzen in je buurt, vaak in het voorjaar

Onderhoud door het jaar heen

Twee dingen die het hele jaar door gelden: houd de stoep vrij (dat is de afspraak met je gemeente en het is de eerste reden waarom een geveltuin ergens wordt weggehaald), en geef water aan de grond, niet aan de gevel.

Wat doe je met de tegels?

Zeven meter geveltuin levert al gauw dertig tot veertig stoeptegels op. Die zijn zwaar en je kunt ze niet zomaar bij het grofvuil zetten.

• Meld het bij je gemeente. Veel gemeenten halen tegels van een geveltuin gratis op, of nemen ze in bij de milieustraat
• NK Tegelwippen. Doet jouw gemeente mee, dan tellen je gewipte tegels mee voor de teller van je gemeente. Meld ze aan, dan werkt je zaterdag ook nog voor de scoreborden
• Hergebruik ze zelf. Als fundering onder een schuurtje, als rand, als tegelpad naar je achterdeur of als bodem onder een regenton
• Zet ze op een marktplaats-achtige site. Gebruikte stoeptegels zijn gewild bij mensen die een pad aanleggen

Veelgestelde vragen

Heb ik een vergunning nodig voor een geveltuin?

In de meeste gemeenten niet, mits je binnen de voorwaarden blijft (breedte, graafdiepte, vrije doorloop). Wel vragen veel gemeenten om een melding of een korte aanvraag vooraf. Huur je, dan heb je daarnaast toestemming van je verhuurder nodig. Bij monumenten en beschermde stadsgezichten gelden aparte regels; bel dan even met de gemeente.

Hoe breed en hoe diep mag een geveltuin zijn?

De meeste gemeenten staan 30 tot 60 cm breed toe, oftewel één tot twee stoeptegels, en eisen dat er minimaal 1,20 meter vrije stoep overblijft. De graafdiepte ligt vaak tussen 25 en 45 cm; sommige gemeenten schrijven minimaal 30 cm voor zodat je planten genoeg bodem hebben. Check altijd de exacte maten van jouw gemeente, want ze verschillen echt.

Krijg ik vochtproblemen in mijn muur van een geveltuin?

Niet van de planten zelf, wel van een verkeerde uitvoering. Twee dingen bepalen het: leg de grond nooit hoger dan de open stootvoegen en ventilatieroosters onder in je gevel, en laat de bodem licht van de gevel af aflopen. Doe je dat, dan gedraagt een geveltuin zich niet anders dan een gewone border tegen een huis. Zie je nu al vochtplekken laag in je muur, los die dan eerst op.

Beschadigen klimplanten mijn gevel?

Bij stevig, met cementmortel gevoegd metselwerk richt een zelfhechtende klimplant geen extra schade aan. Bij oud metselwerk met kalkmortel of bij losse voegen wél: de hechtwortels dringen in de zachte mortel en verergeren bestaande schade. Herstel dan eerst het voegwerk, of kies een klimplant op een draadsysteem op ongeveer 15 cm van de muur. Houd klimplanten in alle gevallen weg van dakgoot, dakpannen en ventilatieroosters, en snoei minstens één keer per jaar.

Welke planten overleven een droge, schaduwrijke gevel?

Balkan-ooievaarsbek (Geranium macrorrhizum), elfenbloem (Epimedium), kerstroos (Helleborus), tongvaren (Asplenium scolopendrium), bosaster (Aster divaricatus) en leliegras (Liriope muscari) zijn de betrouwbaarste keuzes voor droge schaduw. Wil je klimmen op een noordgevel: klimhortensia of klimop.

Wat kost een geveltuin en hoe lang duurt het?

Voor een strook van twee meter kom je op ongeveer 80 euro uit, voor zes meter op grofweg 110 tot 300 euro afhankelijk van hoeveel en hoe grote planten je koopt. Reken op een halve tot hele dag werk. Informeer altijd eerst bij je gemeente: veel gemeenten leveren gratis grond, halen tegels op of geven planten weg in ruil voor tegels.

Wie is aansprakelijk als iemand struikelt over mijn geveltuin?

Daarom staan die maten in de gemeentelijke regels. Houd je de voorgeschreven breedte aan, laat je 1,20 meter stoep vrij, plaats je geen hekje en snoei je overhangend groen tijdig terug, dan doe je wat er van je verwacht wordt. Laat je je tuin uitgroeien tot over de stoep, dan kan de gemeente hem verwijderen en ben je bij schade wél aanspreekbaar. Graaf ook nooit dieper dan toegestaan: raak je een kabel, dan is de schade voor jouw rekening.

Tot slot

Een geveltuin is de goedkoopste klus met het grootste zichtbare effect die ik ken. Voor het geld van een avondje uit en één zaterdag werk verandert de aanblik van je huis, en meestal binnen twee jaar die van je hele straat, want een geveltuin is besmettelijk.

Doe drie dingen goed en de rest komt vanzelf: graaf het straatzand er echt uit, houd de grond onder je stootvoegen, en geef het eerste jaar water. De planten doen daarna hun werk.

Ben je eenmaal bezig met vergroenen rond het huis, dan is de kans groot dat je ook aan een plantenbak, een gevelbank, een regenton-ombouw of een bloembak onder het raam gaat denken. Voor dat soort projecten heb ik complete bouwtekeningen met materiaallijsten liggen, zodat je in één keer de juiste maten en het juiste hout haalt. Kijk even hier: Freds Bouwtekeningen

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren

PS: bel voor je begint even je gemeente, ook als je op de site niets kunt vinden. In negen van de tien gevallen krijg je niet alleen toestemming, maar ook gratis tuinaarde en een afspraak om je tegels op te halen. Scheelt een halve dag sjouwen.