Glasbouwstenen wand plaatsen: zelf een lichtdoorlatend muurtje metselen

Je wilt licht in een donkere hal, een gang of een badkamer, maar je wilt geen open doorgang. Dan is een wandje van glasbouwstenen precies het antwoord: het laat licht door en houdt zicht en geluid tegen.

Kort en concreet: een glasbouwstenen wand plaats je als een vrijstaand, niet-dragend paneel in een sparing. Je zet rondom een U-profiel (bijvoorbeeld 40-80-40-3 mm) met een viltband erin, metselt de stenen met stijve cementmortel in voegen van minimaal 10 mm en maximaal 30 mm, legt wapeningsstaal (ongeveer 6 mm) in de voegen met maximaal 65 cm tussenruimte, en houdt aan de zij- en bovenkant een dilatatievoeg vrij zodat de wand kan uitzetten. Werk maximaal ongeveer 1 meter hoogte per dag en metsel nooit onder 5 graden Celsius.

De standaardsteen is 19 x 19 x 8 cm. Met een voeg van 10 mm is de modulemaat 20 cm, dus reken op 25 stenen per m2

en grofweg 30 kg mortel per m2 bij een voegdikte van 10 mm.

Klinkt overzichtelijk? Dat is het ook. Maar er zitten een paar valkuilen in waar mensen keihard op stuklopen: de wand mee laten dragen, geen dilatatie houden, te snel te hoog metselen, en denken dat je zo’n steen wel even doorzaagt. Hieronder loop ik alles langs.

Kan ik overal een glasbouwstenen wand plaatsen?

Nee, en dat is meteen de belangrijkste regel. Glazen bouwstenen zijn niet-dragend. Ze mogen geen constructieve belasting opnemen. Ze staan altijd vrij in een sparing, met ruimte rondom.

Concreet betekent dat:

• Je mag er geen vloerbalken, dakplaat of bovenliggend metselwerk op laten rusten.
• Wil je een dragende muur vervangen door glasbouwstenen? Dan moet daar eerst een echte latei of stalen balk overheen, die de belasting afvoert naar de zijkanten. Die berekening is werk voor een constructeur, niet voor een vuistregel uit een blog.
• Boven de wand hoort altijd een open dilatatievoeg te zitten, zodat de constructie erboven kan doorbuigen zonder op je glas te gaan drukken.

Verder is een niet-dragend binnenwandje binnen je eigen woning meestal vergunningsvrij, zolang je niets aan de draagconstructie of de gevel verandert. Ga je een glasbouwstenen vlak in een buitengevel zetten of een dragende muur weghalen, dan heb je in Nederland vrijwel altijd een omgevingsvergunning nodig. Check dat vooraf bij je gemeente of via het Omgevingsloket. Dat kost je een half uur en bespaart je een handhavingsbrief.

Ook goed om te weten voor een badkamer: glasbouwstenen nemen geen vocht op, dus als scheidings- of douchewand zijn ze prima. Maar ze vervangen geen ventilatie. Een badkamer moet blijven voldoen aan de ventilatie-eisen; een glazen wand zonder rooster of afzuiging maakt een vochtprobleem alleen maar erger.

Metselen of lijmen? De twee methodes vergeleken

Dit is de vraag die de meeste artikelen overslaan, terwijl het je hele klus bepaalt. Er zijn twee manieren.

Mijn advies: doe je dit voor het eerst en gaat het om een binnenwandje tot ongeveer 2 meter hoog, neem dan het lijmsysteem. Je krijgt vanzelf gelijke voegen en de kans dat je hele wand scheef uitkomt is veel kleiner. Ga je buiten aan de slag, wil je een grotere wand, of wil je die typische gemetselde look? Dan mortel.

De rest van dit artikel gaat vooral over metselen, want dat is de methode met de meeste details. Het lijmsysteem behandel ik apart verderop.

Welke maat glasbouwsteen kies je?

De meest gebruikte steen is 190 x 190 x 80 mm. Maar er is meer keuze dan mensen denken.

Naast de maat kies je ook:

• Helder (je ziet er redelijk doorheen, maar vervormd), wolk/regendruppel (licht door, zicht dicht), of gekleurd.
• Standaard of isolerend. Er zijn glasblokken met een verbeterde vulling die naar een U-waarde rond 1,1 tot 1,4 W/m2K gaan; een gewone glasblokwand zit eerder rond 2,2 W/m2K. Voor een binnenwand maakt dat weinig uit. Voor een buitengevel is het een groot verschil, en dan is een goede kozijnoplossing vaak nog steeds beter.
• Brandwerend. Er bestaan speciale brandwerende uitvoeringen met een classificatie van 30, 60 of 90 minuten. Een gewone glasblokwand haalt die classificatie niet automatisch; ga daar niet vanuit als het over een brandscheiding gaat.
• Eindstenen en hoekstenen. Wil je een vrij eindigende kop (bijvoorbeeld een half muurtje dat de ruimte in steekt), dan heb je eindstenen met een afgeronde afgewerkte zijde nodig, of je dekt de kop af met een RVS-profiel.

Wat betreft geluid: fabrikanten geven voor glasblokwanden luchtgeluidsisolatie in de orde van 40 tot 49 dB, afhankelijk van type en dikte. Dat is prima voor een gang-naar-woonkamer scheiding, maar het is geen studiowand.

Belangrijk: koop alle stenen in één keer en bij voorkeur uit één partij. Kleur en helderheid kunnen tussen partijen net verschillen en dat zie je in een aaneengesloten vlak meteen.

Materialen en gereedschap

Materialen:

• Glazen bouwstenen (plus 5 tot 10 procent reserve voor breuk en foutjes)
• Speciale glasblokmortel, of zelf aangemaakte stijve cementmortel in de verhouding ongeveer 1 deel cement op 3 delen zand
• Voor buitenwanden: een toeslag voor waterdichtheid in de mortel
• Wapeningsstaal, ongeveer 6 mm; binnen mag gewoon staal, buiten moet het thermisch verzinkt zijn
• Koudgewalst U-profiel rondom, bijvoorbeeld 40-80-40-3 of 50-100-50-3 mm (afgestemd op de steendikte)
• Viltband of rugvulling voor in het U-profiel
• Voegkruisjes van 10 mm
• Zuurvrije kit (in badkamers: schimmelwerende sanitairkit)
• Roestvaste schroeven en pluggen
• Voegmiddel of voegspecie

Gereedschap:

• Waterpas (lang, minimaal 100 cm) en liefst een kruislijnlaser
• Troffel, voegspaan, speciekuip en mixer op de boormachine
• Rubberen hamer
• Spons en emmer schoon water
• Boormachine, eventueel klopboor voor de pluggen
• Rolmaat, potlood, timmermanspotlood, waterpas of laser
• Handschoenen en veiligheidsbril

Wat je niet nodig hebt, maar wel vaak ziet: een steenzaag. Ga dat niet doen.

Waarom je glasbouwstenen niet doorzaagt

Dit is de fout die het vaakst mis gaat. Een glasbouwsteen is een holle steen: twee halve glasbakjes die tegen elkaar zijn gesmolten, met een luchtholte ertussen.

Zaag je hem door, dan:

• verlies je de luchtholte en dus de isolatie- en geluidwaarde,
• houd je een vlijmscherpe, onafgewerkte glasrand over,
• en scheurt hij vaak alsnog door de inwendige spanning.

Los het dus maatvast op. Reken je vlak uit in modulematen van 20 cm (bij 19×19 met 10 mm voeg) en vul de restruimte op met de sparing, het U-profiel en de dilatatievoeg. Kom je toch niet uit, gebruik dan halve stenen van 190 x 90 mm, of verdeel de restmaat gelijk over boven en onder zodat het optisch klopt.

Rekenvoorbeeldje. Je sparing is 1,64 m breed. 1,64 m gedeeld door 0,20 m is 8,2 stenen. Je neemt dus 8 stenen breed, wat 8 x 200 mm = 1600 mm aan metselwerk geeft, min de laatste voeg. Dan houd je grofweg 4 tot 5 cm over, die verdeel je links en rechts over het U-profiel en de dilatatievoeg. Perfect.

Stappenplan: glasbouwstenen wand metselen

Stap 1: Meet en teken de wand uit

Meet de sparing op alle hoogtes. Oude woningen zijn zelden haaks. Bepaal het aantal stenen in breedte en hoogte in modulematen en teken de onderste rij af op de vloer met een potlood of lijnlaser.

Controleer of je ondergrond vlak, schoon, droog en stevig is. Los ondergronden, oude verf en stof moeten weg. Is de vloer niet vlak, egaliseer dan eerst; een scheve eerste rij trek je nooit meer recht.

Stap 2: Zet het U-profiel

Schroef het koudgewalste U-profiel rondom in de sparing: onder, links, rechts en boven. Gebruik roestvaste schroeven en pluggen die passen bij je ondergrond.

Leg viltband of rugvulling in het profiel aan de zij- en bovenkant. Dat vilt is niet decoratief. Het zorgt ervoor dat de wand daar niet vastzit maar kan bewegen. Dat is je dilatatievoeg.

Aan de onderkant zit de wand wel vast in de mortel, want daar moet hij op staan.

Heb je geen U-profiel of past dat niet? Dan is een sponning van minstens 40 mm diep in de omringende constructie het alternatief, met om de twee lagen een veranker in de zijmuur.

Stap 3: Maak de mortel aan

Maak de mortel aan volgens de verpakking. De juiste consistentie is aardvochtig en stijf: als je een bal knijpt blijft die staan, maar hij zakt niet uit. Te nat en je stenen zakken weg, te droog en de mortel hecht niet.

Maak niet meer aan dan je binnen ongeveer twee uur verwerkt. Vuistregel: circa 30 kg mortel per m2 bij een voegdikte van 10 mm.

Metsel niet onder 5 graden Celsius. Onder die grens bindt cement niet goed af en krijg je een wand die nooit zijn sterkte haalt.

Stap 4: Leg de eerste rij

Breng een mortelbed van ongeveer 10 mm aan in het onderste U-profiel. Zet de eerste steen erin, tik hem met de rubberen hamer op hoogte en controleer met de waterpas in twee richtingen.

Zet voegkruisjes tussen de stenen. Die doen twee dingen: ze houden de voeg exact 10 mm, en ze voorkomen dat het gewicht van de steen de mortel eronder wegdrukt.

Controleer na elke steen. Echt: na elke steen. Een millimeter afwijking in rij 1 is een centimeter in rij 10.

Stap 5: Leg de wapening

Wapening is geen optie, het is de reden dat je wand blijft staan.

• Leg horizontaal wapeningsstaal (ca. 6 mm) in de liggende voegen. Verdeel het zo gelijkmatig mogelijk in de dragende richting, met maximaal 65 cm tussen twee wapeningen. Bij een steenhoogte van 19 cm plus voeg kom je dan uit op ongeveer om de twee tot drie lagen; leg het liever te vaak dan te weinig.
• Zet ook verticale wapening in de staande voegen, in de praktijk om de twee stenen.
• Buig de wapening niet strak in de hoek maar laat hem doorlopen tot in het U-profiel of de sponning.
• Buiten: thermisch verzinkt staal. Binnen mag normaal wapeningsstaal.

Belangrijk: de wapening moet volledig in de mortel liggen, niet tegen het glas aan. Staal dat het glas raakt geeft spanningspunten en dus scheurrisico.

Stap 6: Bouw laagsgewijs op

Breng een nieuw mortelbed aan, plaats de volgende rij, tik ze op hoogte, waterpas erover, voegkruisjes ertussen.

Houd je aan de opbouwsnelheid. Een verse glasblokwand is topzwaar en de mortel onderin draagt nog niets. Vuistregel: maximaal ongeveer 1 meter hoogte of circa 7 lagen per dag, en dan 24 uur laten drogen voor je verder gaat.

Ga je toch door, dan zakt de onderste helft langzaam scheef en zie je dat pas als het te laat is.

Stap 7: Haal de voegkruisjes eruit

Voegkruisjes van goede kwaliteit hebben een afbreekbaar buitendeel. Dat haal je eruit zodra de mortel is aangetrokken maar nog niet keihard is. Het binnenste deel mag blijven zitten; dat verdwijnt onder de voeg.

Vergeet je dit, dan zit je kruisje in je afgewerkte voeg en dat zie je voor altijd.

Stap 8: Voegen

Vul de voegen volledig met voegspecie en trek ze glad met een voegspaan of voegijzer. Werk van boven naar beneden.

Reinig het glas direct met een vochtige spons en schoon water. Wacht je tot morgen, dan zit de cementsluier vast en krijg je hem er alleen met een zure cementsluierverwijderaar af. Dat middel is agressief voor de voeg zelf, dus dat wil je vermijden.

Sommige leveranciers adviseren om bij een gemetselde wand pas na ongeveer twee weken definitief af te voegen, zodat de wand eerst kan uitharden en zetten. Volg daarin altijd het voorschrift van je leverancier.

Stap 9: Werk de aansluitingen af

De zij- en bovenaansluiting kit je af met een zuurvrije kit. Zure kit tast de kalk in de mortel aan en laat na een jaar los.

In een badkamer of douche: schimmelwerende sanitairkit, ook zuurvrij.

Belangrijk: die kitvoeg is een elastische afdichting, geen lijmverbinding. Vul de voeg eerst met rugvulling zodat de kit alleen aan twee zijden hecht en kan rekken. Zit de kit op drie vlakken vast, dan scheurt hij bij de eerste beweging.

Heb je een vrij eindigende kop, werk die dan af met eindstenen of een RVS-afdekstrip. Nooit een blote gezaagde rand laten zitten.

En hoe zit het bij het lijmsysteem?

Bij een lijmpakket werk je met kunststof kruis- en strookprofielen die de voeg exact op maat houden.

1. Zorg voor een schone, vlakke, draagkrachtige ondergrond. Lijm hecht niet op stof, oude verf of los pleisterwerk.
2. Zet de randprofielen vast met montagekit.
3. Klik of plaats de lijmstrips tussen de stenen. Breng de lijm alleen aan op de contactpunten aan, niet over het hele vlak. Volle lijmvoegen zijn niet sterker, ze puilen alleen uit en geven vuile randen.
4. Bouw ook hier per ongeveer 1 meter op en laat dan uitharden.
5. Voeg af of kit af, afhankelijk van het systeem.
6. Werk de kopse kanten af met eindstenen of RVS-afdekstrips.

Voordeel: strakke, smalle voegen en veel minder kans op een scheve wand. Nadeel: je zit vast aan het systeem van de fabrikant, correcties zijn nauwelijks mogelijk, en niet elk systeem is buiten toegelaten. Lees het productblad.

Glasbouwstenen buiten plaatsen: de extra regels

Buiten gelden strengere eisen, en met reden: de wand staat in de regen, in de vorst en in de zon.

• Wapening thermisch verzinkt. Gewoon staal roest en drukt de voeg open. Dat is geen kwestie van of, maar van wanneer.
• Waterdichtingstoeslag in de mortel. Gewone metselmortel zuigt water op en dat vriest.
• Nooit metselen onder 5 graden. En liever ook niet in de volle zon, want dan droogt de mortel te snel uit en bindt hij slecht af.
• Dilatatie is heilig. Glas zet uit bij warmte; de lineaire uitzettingscoëfficiënt van glas ligt rond 8,5 · 10⁻⁶ per Kelvin. Klein getal, maar over een breed vlak dat 40 graden opwarmt telt het op. Zit de wand klem, dan scheurt hij.
• Grote vlakken opdelen. Fabrikanten schrijven dilatatievoegen voor bij velden van maximaal ongeveer 6 meter. Ga je daarboven, deel het vlak dan op met een dilatatie of een tussenstijl.
• Radiatoren en warmtebronnen minimaal 25 cm afstand. Lokale opwarming van één deel van de wand geeft spanning en scheurvorming.
• Horizontaal beloopbaar? Dat is ander werk. Glasdallen in een vloer of dak zijn toegestaan tot een maximaal toelaatbare belasting in de orde van 5 kN/m2, maar dat is echt een constructieve toepassing. Laat dat berekenen, doe het niet op gevoel.

Wat kost een glasbouwstenen wand?

Bedragen zijn een redelijke bandbreedte en kunnen per leverancier en type flink verschillen. Reken zelf altijd na met actuele prijzen.

Vergelijk dat even eerlijk. Een wandje van 1,6 x 2,0 meter is 3,2 m2, dus zo’n 80 stenen en grofweg 400 tot 800 euro materiaal. Dat is meer dan een gipswand, maar je krijgt er licht, geluidsdemping en een wand die niet vochtgevoelig is voor terug.

De 10 fouten die het vaakst gemaakt worden

1. De wand mee laten dragen. Glasblokken zijn niet-dragend. Punt.
2. Geen dilatatievoeg boven en opzij. Dan drukt de constructie erop en scheurt het glas of de voeg.
3. Te snel te hoog metselen. Meer dan ongeveer een meter per dag en je onderste lagen zakken scheef.
4. De wapening vergeten of te ver uit elkaar leggen. Houd maximaal 65 cm aan.
5. Wapening tegen het glas aan. Moet volledig in de mortel liggen.
6. Te natte mortel. Stenen zakken weg, voegen worden ongelijk.
7. Cementsluier laten opdrogen. Direct schoonsponzen met schoon water scheelt uren gepriegel.
8. Zure kit gebruiken. Tast de kalk aan, laat los. Altijd zuurvrij.
9. Stenen doorzagen. Verlies van isolatie, scherpe randen en scheurrisico. Reken in modulematen.
10. Metselen bij vorst of onder 5 graden. De mortel haalt zijn sterkte niet.

En een bonusfout: alle stenen bij verschillende leveranciers kopen omdat de laatste vijf ergens in de aanbieding waren. Kleurverschil zie je gegarandeerd.

Onderhoud en schoonmaken

Goed nieuws: een glasblokwand is bijna onderhoudsvrij.

• Schoonmaken doe je met een sopje van water en een scheutje allesreiniger, en een microvezeldoek. Trek de wand droog met een raamwisser om kalkstrepen te voorkomen.
• Gebruik geen schuurmiddel of staalwol op het glas. Krassen krijg je er nooit meer uit.
• Cementsluier van vroeger? Een cementsluierverwijderaar werkt, maar bescherm eerst de voegen en spoel goed na.
• Controleer de kitvoeg om de paar jaar. Los of verkleurd? Snijden, schoonmaken, opnieuw kitten met zuurvrije kit.
• Zie je een haarscheur in een voeg, kijk dan eerst waar hij vandaan komt. Vaak is het een dilatatie die niet vrij kan bewegen, en dan help je jezelf niet met alleen bijwerken.

Alternatieven voor glasbouwstenen

Soms is een glasblokwand niet de beste oplossing. Eerlijk is eerlijk.

Glasbouwstenen zijn op hun best in vochtige ruimtes, in een hal of gang zonder daglicht, en overal waar je licht wilt zonder inkijk. Wil je gewoon zo veel mogelijk daglicht en maakt privacy niet uit? Dan is een raam of glazen deur bijna altijd goedkoper en effectiever.

Veelgestelde vragen

Hoeveel glasbouwstenen heb ik per m2 nodig?

Bij de standaardsteen van 19 x 19 x 8 cm met een voeg van 10 mm is de modulemaat 20 x 20 cm, dus 25 stenen per m2. Bij 24 x 24 cm stenen zijn dat er ongeveer 16, bij 11,5 x 11,5 cm ongeveer 64. Reken altijd 5 tot 10 procent extra voor breuk.

Hoe breed moet de voeg tussen glasbouwstenen zijn?

Minimaal 10 mm en maximaal 30 mm, volgens de verwerkingsvoorschriften van de fabrikanten. In de praktijk werkt vrijwel iedereen met 10 mm, want daar zijn de standaard voegkruisjes op gemaakt en dat rekent lekker met modulematen van 20 cm.

Mag ik een glasbouwstenen wand dragend maken?

Nee. Glazen bouwstenen mogen niet constructief belast worden en moeten vrijstaand in een sparing staan. Wil je een dragende muur vervangen, dan komt er eerst een latei of stalen balk boven die de last overneemt, en daaronder plaats je de glasblokken vrij met dilatatie. Laat die constructie berekenen door een constructeur.

Kun je glasbouwstenen zagen of op maat maken?

Niet doen. Het is een holle steen met een luchtholte; doorzagen verpest de isolatie- en geluidwaarde, geeft scherpe randen en kan alsnog tot scheuren leiden. Reken je vlak in modulematen uit en gebruik halve stenen (190 x 90 mm) of vul de restmaat op met het U-profiel en de dilatatievoeg.

Isoleren glasbouwstenen goed?

Matig, in vergelijking met modern glas. Een gewone glasblokwand zit rond een U-waarde van 2,2 W/m2K; speciale isolerende uitvoeringen halen ongeveer 1,1 tot 1,4 W/m2K. Ter vergelijking: HR++ beglazing zit ruim onder 1,2. Voor een binnenwand maakt het niet uit. Voor een buitengevel is het een compromis dat je bewust moet maken.

Hoe lang duurt het om een glasbouwstenen wand te plaatsen?

Reken op maximaal ongeveer 1 meter hoogte per dag, met 24 uur droogtijd ertussen. Een wand van 2 meter hoog is dus een klus van twee tot drie dagen, verspreid, plus de dag voor voegen en afwerken. Dat is geen zaterdagmiddagklus, en dat is precies waar mensen op vastlopen.

Kan een glasbouwstenen wand in de douche?

Ja. Glas neemt geen vocht op, dus als douchewand is het een prima keuze. Gebruik wel schimmelwerende, zuurvrije sanitairkit bij de aansluitingen, zorg dat de aansluiting op de douchevloer waterdicht is, en zorg dat de badkamer voldoende geventileerd blijft.

Tot slot

Een glasbouwstenen wand is een van de weinige klussen waarbij het resultaat direct het verschil maakt in een ruimte. Een donkere hal wordt licht. Een badkamer krijgt daglicht zonder inkijk. En het is werk dat je met een beetje geduld prima zelf doet.

Onthoud de drie dingen die het verschil maken tussen een wand die twintig jaar staat en een wand die na twee jaar scheurt: vrijstaand plaatsen met dilatatie, wapening om de maximaal 65 cm, en niet meer dan een meter hoogte per dag.

De rest is meten, waterpassen en rustig doorwerken.

Wil je zeker weten dat je maten kloppen voordat je 80 glasblokken bestelt? Bij Fred’s Bouwtekeningen vind je uitgewerkte bouwtekeningen met materiaallijst en maatvoering, zodat je niet halverwege ontdekt dat je vlak net niet uitkomt.

Bekijk de bouwtekeningen bij Fred’s Bouwtekeningen

Bronnen

• Glasblok.nl, Verwerkingsvoorschriften
• Glasblok.nl, Het plaatsen van glasblokken
• Glasblok.nl, Afmetingen glazen bouwstenen
• Bouwglas Gesman, Technische informatie
• Mijnkluswijzer.nl, Glazen bouwstenen verwerken