Een meloengewelf is een koepelvormig gewelf dat door ribben of vouwen in een aantal gelijke, gebogen segmenten (kappen) is verdeeld, waardoor het van onderaf gezien lijkt op een doorgesneden meloen. In het Duits heet dit een Melonengewölbe of Schirmgewölbe, in het Engels melon vault, umbrella dome of pumpkin dome.
Hoe is het opgebouwd?
Een gewone koepel is één doorlopend bolvlak. Bij een meloengewelf loopt het gewelf tussen ribben in segmenten omhoog:
- Elk segment is in het grondvlak gebogen (bolrond of juist hol) in plaats van recht
- De segmenten komen samen in één punt in de top, of rond een oculus (ronde opening)
- De ribben werken als draagribben: de kracht wordt naar de aanzetpunten geleid, niet gelijkmatig over de hele omtrek
Doordat de last via de ribben naar een beperkt aantal steunpunten gaat, kan de ruimte tussen de aanzetten open blijven — bijvoorbeeld met vensters of nissen.
Toepassing
Het meloengewelf komt vooral voor in de representatieve bouwkunst:
- Romeinse architectuur — het Serapeum van Villa Adriana bij Tivoli heeft een van de bekendste vroege voorbeelden
- Renaissance en barok — koepels van kapellen, trappenhuizen en zalen
- Islamitische en byzantijnse bouwkunst — verwante geribde koepelvormen
Bij restauratie van een meloengewelf is de aandacht vooral gericht op de ribben: scheuren langs een rib wijzen op zetting van de aanzet of het uitwijken van de ondersteunende muren. Een bouwkundige beoordeling is dan noodzakelijk voordat er wordt gerepareerd of gevoegd.
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Koepel
- Gewelfrib
- Kloostergewelf
- Kruisribgewelf
- Oculus
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
