Een metaheerhuis (ook metaarhuis of metaheerhuisje) is het gebouwtje op een Joodse begraafplaats waar de overledene ritueel wordt gereinigd voordat de begrafenis plaatsvindt. De naam komt van het Hebreeuwse tahara (“reiniging”); het gebouw wordt ook wel bet tahara genoemd. In het Nederlands is de vergelijkbare functie op een algemene begraafplaats het baarhuisje of lijkenhuisje.
Functie
In de Joodse traditie wordt een overledene bij voorkeur binnen 24 uur begraven. Tot dat moment ligt hij of zij in het metaheerhuis. Daar voert de begrafenisvereniging (chevra kadisha) de tahara uit: het lichaam wordt met water gereinigd en in linnen doeken gekleed. Mannen verzorgen mannen, vrouwen verzorgen vrouwen.
Bouwkundige kenmerken
Metaheerhuizen zijn doorgaans klein en sober, en het bouwjaar bepaalt de stijl — van eenvoudig negentiende-eeuws baksteenwerk tot vroeg-twintigste-eeuwse ontwerpen met invloeden uit de Amsterdamse School.
Typische elementen:
- Eén of twee ruimtes: een reinigingsruimte en soms een wachtruimte
- Een waterpunt (pomp, later leidingwater) en een afvoer in de vloer
- Tegelwerk of hardstenen werkbladen die goed schoon te maken zijn
- Hooggeplaatste ramen voor licht met behoud van privacy
- Een brede deur naar de begraafplaats, zodat de baar naar buiten kan
Erfgoedwaarde
Veel Nederlandse metaheerhuizen zijn na de Tweede Wereldoorlog buiten gebruik geraakt omdat de Joodse gemeenschap ter plaatse verdween. Een deel is vervallen of gesloopt, een deel is gerestaureerd en beschermd als rijks- of gemeentelijk monument. Bij restauratie geldt hetzelfde uitgangspunt als bij andere kleine monumenten: behoud het originele materiaal waar het kan, gebruik kalkmortel bij historisch metselwerk en herstel het dak vóór alles, want lekkage veroorzaakt de meeste vervolgschade.
Gerelateerde termen
- Baarhuisje
- Monument
- Herbestemming
- Cultuurhistorische waarde
- Restauratie
- Kalkmortel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
