Houten vloer schuren en opnieuw afwerken: lakken of oliën

Een houten vloer schuren doe je in drie tot vier gangen met steeds fijner schuurpapier: je begint grof (korrel 24 tot 40) om de oude laag eraf te halen, daarna 60 tot 80, en je eindigt op 100 tot 120. Daarna kies je een afwerking: lak voor maximale slijtvastheid en minimaal onderhoud, of hardwaxolie voor een natuurlijker gevoel en plaatselijk bijwerkbare schades. Zelf doen kost ruwweg 12 tot 25 euro per m² aan huur en materiaal, uitbesteden ruwweg 30 tot 55 euro per m².

Maar begin daar niet mee. Begin met de vraag of jouw vloer überhaupt nog geschuurd kán worden. Dat is de vraag die vrijwel elk artikel over dit onderwerp overslaat, en het is de vraag waar mensen honderden euro’s op verliezen. Een lamelparketvloer met een toplaag van 2,5 mm die al twee keer geschuurd is, gaat bij de derde keer delamineren. Dan sta je met een gesloopte vloer en een schuurmachine in de huur.

Hieronder: hoe je die check doet, wanneer je moet stoppen (inclusief het asbestverhaal dat je echt moet lezen), het complete schuurschema, hoe je lak en olie tegen elkaar afweegt, en wat het kost.

Stap 0: kan jouw vloer nog geschuurd worden?

Bij elke volledige schuurbeurt gaat er ruwweg 1 tot 2 mm hout af, afhankelijk van hoe diep de beschadigingen zitten en hoe grof je moet beginnen. Je toplaagdikte bepaalt dus hoe vaak het kan.

Bron: DeVe Parketservice

Hoe meet je je toplaag? Drie manieren, van makkelijk naar grondig:

1. Bij een drempel, trapgat of ventilatierooster kun je vaak de kopse kant van een plank zien. Meet met een schuifmaat of een liniaal het houtgedeelte boven de lijmlaag of de onderlaag.
2. Til één plank op in een hoek of onder een radiator waar je hem later weer terugzet.
3. Kijk naar de messing (de veer). Bij massieve planken zit de messing halverwege de dikte. Alles boven de bovenkant van de messing kun je wegschuren. Kom je aan de messing, dan gaat je vloer scheuren en losraken.

Zie je zwarte streepjes of donkere spleten waar de lijm doorkomt, of voelt de vloer op plekken hol? Dan is er al veel af. Twijfel je? Laat een parketteur langskomen voor een inspectie. Dat kost een uurtje en is goedkoper dan een nieuwe vloer.

De drie situaties waarin je moet stoppen

1. Zwarte lijmresten onder de vloer. Dit is de belangrijkste veiligheidswaarschuwing van dit hele artikel. Zwarte bitumen- of asfaltlijm, gebruikt om parket, tegels en linoleum te lijmen, bevat vaak chrysotiel (witte asbest). Bij schuren, frezen of afbikken komen die vezels vrij. Bron: Asbestdeskundigen

In Nederland mag je als particulier maximaal 35 m² hechtgebonden asbest per jaar zelf verwijderen, en dan alleen bepaalde toepassingen zoals asbesthoudende vloertegels of níét-verlijmde vloerbedekking, na een sloopmelding bij je gemeente. Gelijmde vloerbedekking en lijmresten vallen daar dus buiten. Bron: Informatiepunt Leefomgeving

Praktisch: zie je bij het lichten van een plank een zwarte, teerachtige laag onder de vloer? Stop. Laat het bemonsteren door een gecertificeerd bureau. Dat kost een paar honderd euro en het is het waard.

2. De vloer ligt los of kraakt overal. Schuren maakt kraken erger, niet beter. Een losse vloer moet eerst vast, anders klapt de machine op je planken en krijg je golven. Schroef of pen losse delen eerst vast, en schuur pas daarna.

3. Er zit vloerverwarming onder en je weet niet hoe diep. Schuren zelf is geen probleem, maar de afwerking wel: niet elke lak of olie is geschikt voor vloerverwarming, en tijdens het uitharden moet de verwarming uit of laag staan. Lees de technische fiche van het product en zet de vloerverwarming minimaal 48 uur voor het schuren af.

Wat kost het: zelf doen versus uitbesteden

Bij kleine oppervlakken (onder de 20 m²) wordt zelf doen relatief duur, omdat de huurkosten van de machines vast zijn. Bij 60 m² of meer loont zelf doen duidelijk. Voor visgraat, oude vloeren met veel hoogteverschil of vloeren waar een kleurbeits op moet: laat het doen. Dat zijn precies de situaties waarin een beginner het verschil tussen mooi en verpest niet ziet aankomen tot het te laat is.

Reken op één tot twee dagen schuren en twee tot drie dagen afwerken en drogen voor een gemiddelde woonkamer.

De machines: welke huur je?

Je hebt er drie nodig. Niet twee, drie.

1. De vlakschuurmachine (wals- of bandschuurmachine). Dit is de grote machine voor het oppervlak. Er zijn twee soorten:

• Walsschuurmachine (trommelschuurmachine): een roterende cilinder met een schuurband. Agressief, verwijdert veel materiaal, maar vergevingsgezind is hij niet. Sta één seconde stil met een draaiende trommel en je hebt een groef in je vloer die je er niet meer uitkrijgt.
• Bandschuurmachine (rolschuurmachine): vergelijkbaar principe, iets grotere contactvlakken.

Beide vragen dat je in beweging blijft: je zet de machine neer met de trommel omhoog, start hem, laat hem zakken terwijl je al loopt, en tilt hem op vóór je stilstaat.

2. De kantenschuurmachine (randschuurmachine). Een zware excentrische schuurmachine op wieltjes voor de laatste 10 tot 15 cm langs de wanden. De grote machine komt daar niet. Ook hier: blijf bewegen, in kleine cirkelbewegingen.

3. De schuurgirafje of driefasenschuurmachine (trio) voor de eindgang. Een driekop- of excentrische machine die de laatste korrel gelijkmatig aanbrengt en de overgangen tussen vlak en rand wegwerkt. Sla je deze over, dan zie je later, wanneer de lak erop zit en het licht er schuin invalt, precies waar je machine gelopen heeft.

Voor hoeken en onder radiatoren: een deltaschuurmachine of multitool, en een goede handschraper (bijvoorbeeld een parketschraper met een omkeerbaar mesje). Handmatig schrapen langs de plint is trager maar geeft de netste overgang.

Belangrijk: huur machines met stofafzuiging en sluit die aan op een bouwstofzuiger van klasse M. Houtstof van eiken en beuken is niet onschuldig: het is geclassificeerd als kankerverwekkend bij langdurige blootstelling. Draag een stofmasker van minimaal FFP2, liever FFP3, en gehoorbescherming. Deze machines maken serieus lawaai.

Voorbereiding: waar je een halve dag aan kwijt bent

Dit deel bepaalt hoe het eindresultaat eruitziet. Doe het niet half.

1. Alles eruit. Meubels, gordijnen, lampen. Ook uit de aangrenzende kamers als je daar geen deur voor kunt sluiten, want het stof gaat overal heen.
2. Klimaat op orde. Werk bij 18 tot 22 graden en een relatieve luchtvochtigheid van ongeveer 50 tot 60 procent. Bij lakken en oliën is dit geen advies maar een voorwaarde: te koud en te vochtig en je afwerking droogt niet goed uit.
3. Zet de vloerverwarming uit, minimaal 48 uur van tevoren, en laat hem uit tot de afwerking volledig is uitgehard.
4. Stofsluis maken. Plak deuropeningen dicht met folie en tape, en maak één doorgang met een rits of overlappende folie. Dek stopcontacten en ventilatieroosters af. Zet ramen open aan één kant en gebruik een ventilator naar buiten. Stof dat je nu buiten houdt, hoef je later niet uit je natte lak te vissen.
5. Verwijder plinten als je een strakke overgang wilt tot aan de muur. Nummer ze aan de achterkant met potlood zodat je ze terug kunt zetten waar ze vandaan komen. Wil je de plinten laten zitten, plak dan de onderrand af met schilderstape.
6. Verzink alle spijkerkoppen en schroeven. Loop de hele vloer af met een drevel en een hamer, en zet elke spijkerkop minimaal 2 mm onder het houtoppervlak. Eén spijkerkop die uitsteekt scheurt je schuurband kapot, en een schuurband kost 5 tot 15 euro. Dit is saai werk en het is de meest onderschatte stap van de hele klus.
7. Controleer op losse planken en schroef ze vast met parketschroeven, verzonken.
8. Zuig de vloer grondig, inclusief de naden.

Het schuurschema: welke korrels in welke volgorde

Hier is de vuistregel die overal geldt: sla nooit meer dan één korrelgrootte over. Ga je van 40 direct naar 100, dan krijg je de krassen van de 40 er niet meer uit. Ze worden zichtbaar zodra de lak erop zit, en dan mag je overnieuw.

Voor lak eindig je meestal op korrel 100 tot 120. Voor olie en hardwaxolie eindig je op 120, soms 150: bij olie wil je dat de poriën nog open genoeg zijn om de olie op te nemen, maar niet zo ruw dat de vloer vlekkerig opzuigt. Kijk altijd wat de fabrikant van jouw specifieke product voorschrijft. Dat staat op het blik of in de technische fiche, en dat is leidend boven elke vuistregel.

Techniek bij de grote machine

• Schuur in de lengterichting van de planken, en volg de nerf. Dwars schuren geeft krassen die je nooit meer wegkrijgt.
• Bij een visgraat- of vlechtpatroon schuur je bij de eerste, grove gang diagonaal (45 graden op de planken), daarna de tweede gang diagonaal de andere kant op, en de laatste gangen in de langsrichting van de kamer. Zo haal je hoogteverschillen tussen de stroken eruit.
• Overlap elke baan ongeveer een derde met de vorige.
• Loop rustig en constant. Zo’n 1 meter per 2 seconden. Te snel geeft strepen, te langzaam geeft holtes.
• Blijf nooit stilstaan met een draaiende trommel. Til hem op voor je stopt. Dit is de fout die het vaakst een dure reparatie oplevert.
• Zuig tussen elke gang de vloer volledig af. Een korrel van de vorige gang die blijft liggen, kerft in je nieuwe, fijnere schuurgang.

Randen en hoeken

Doe de rand na elke gang van de grote machine, met dezelfde korrel. Niet: eerst alle gangen op het vlak en daarna de rand. Doe je dat wel, dan zie je later een donkere of doffe band langs de muur.

De kantenschuurmachine draait excentrisch en laat dus rondgaande krassen achter. Die werk je in de laatste gang weg met de handschuurmachine of de trio, in de nerfrichting. Voor de laatste 2 cm en de hoeken pak je de handschraper. Trek altijd met de nerf mee, nooit dwars.

Naden en gaatjes dichten: de houtstof-truc

Heb je open naden of spijkergaatjes? Verzamel het fijne stof uit je stofzuigerzak van de laatste, fijnste schuurgang. Meng dat met een beetje watergedragen parketkit of houtlijm tot een dikke pasta, en werk daarmee de naden en gaatjes bij. Omdat je het stof van je eigen vloer gebruikt, klopt de kleur precies.

Laat het drogen en schuur licht na met de eindkorrel. Werk niet op deze manier bij vloeren die veel werken (brede massieve planken op een houten ondervloer): daar scheurt de vulling er in de winter weer uit. Vul dan alleen de gaatjes, niet de langsnaden.

Grotere gaten (kwastgaten, uitgebroken hoeken) vul je met tweecomponentenplamuur op houtbasis in een kleur die bij je vloer past. Vul iets bol op, want het krimpt bij het uitharden.

Lakken of oliën: de eerlijke vergelijking

Hier moet je echt even nadenken, want deze keuze bepaalt je onderhoud voor de komende tien jaar.

Twee dingen die je zelden leest en die het verschil maken:

Lak is een alles-of-niets afwerking. Zit er eenmaal een kras doorheen tot op het hout, dan kun je die niet bijwerken. Water komt via die kras onder de laklaag en dan krijg je grijze plekken. De reparatie is: de hele kamer opnieuw schuren en lakken. Bij hardwaxolie pak je een doek, wat olie, en een halfuur later is het weg.

Hardwaxolie is niet onderhoudsvrij, en dat wordt in de winkel weleens vergeten. Reken op ongeveer één keer per jaar een onderhoudsmiddel over de zwaar belopen zones, en na een jaar of vijf de vloer licht opschuren en opnieuw behandelen. Dat is geen groot werk (een dag, zonder machines huren), maar je moet het wel doen.

Mijn advies: heb je een druk gezin, honden, of een vloer in een hal? Lak. Vind je de uitstraling belangrijk en wil je krassen zelf kunnen bijwerken? Hardwaxolie. Pure olie is prachtig maar echt alleen verstandig in een slaapkamer of studeerkamer.

Kies je voor lak, neem dan watergedragen tweecomponenten PU-lak. Die is bijna net zo sterk als de oude oplosmiddelhoudende lakken, geeft veel minder dampen en vergeelt niet. Eencomponentlakken zijn goedkoper maar duidelijk minder slijtvast.

Lak aanbrengen: stap voor stap

1. Zuig en neem stofvrij af met een licht vochtige (niet natte) microvezeldoek of een stofbindende doek. Wacht tot de vloer helemaal droog is.
2. Test op een onopvallende plek. Elk hout reageert anders. Een halve vierkante meter achter waar de kast komt te staan, en je weet hoe de kleur uitpakt.
3. Grondlaag. Bij watergedragen lak richt de grondlaag de houtvezel op (“opruwen”). Dat is normaal.
4. Tussenschuren met korrel 150 tot 180 op een schuurgiraf of handmatig, zodra de grondlaag droog is. Zuig af. Sla dit niet over: zonder tussenschuren voelt je vloer ruw als schuurpapier.
5. Eerste toplaag. Werk met een lakroller met korte vacht of een lakblok, in banen van ongeveer een meter breed, evenwijdig aan de planken. Houd altijd een natte rand aan: begin de volgende baan in de nog natte vorige. Ga niet terug over een gedeelte dat al aan het aandrogen is.
6. Wachttijd tussen de lagen volgens de fiche, meestal 2 tot 6 uur bij watergedragen lak.
7. Tweede toplaag.
8. Uitharden. Voorzichtig belopen na 24 uur (sokken). Meubels terugzetten na 3 tot 5 dagen. Kleden pas na 2 tot 3 weken, en de vloer niet dweilen tot hij volledig is uitgehard.

Werk altijd van de verste hoek naar de deur toe. Klinkt vanzelfsprekend, maar er is altijd iemand die zichzelf in de hoek lakt.

Olie of hardwaxolie aanbrengen

1. Zuig en neem stofvrij af.
2. Test op een onopvallende plek, want olie verdiept de kleur van het hout aanzienlijk. Eiken wordt duidelijk warmer en donkerder. Dat is meestal mooi, maar je wilt het weten voordat de hele kamer eraan gaat.
3. Breng dun aan met een vlakvuller, spaan of roller. De belangrijkste regel bij olie: dun is beter dan dik. Een dikke laag droogt niet door en blijft plakkerig.
4. Laat intrekken volgens de fiche, meestal 10 tot 30 minuten.
5. Polijst de overtollige olie weg met een polijstmachine met witte pad, of handmatig met een schone doek. Alles wat níét is ingetrokken moet eraf. Wat blijft liggen, wordt een plakkerige film die vuil vasthoudt.
6. Laat drogen volgens de fiche, meestal 8 tot 24 uur.
7. Tweede laag, zelfde werkwijze.
8. Uitharden. Bij olie duurt volledige uitharding langer dan bij lak: reken op 7 tot 14 dagen voor je dweilt of kleden legt.

De brandveiligheidswaarschuwing die je serieus moet nemen

Doeken en pads met houtolie erin kunnen spontaan in brand vliegen. Dat is geen broodjeaapverhaal: drogende oliën zoals lijnolie oxideren en dat is een exotherme reactie. In een opgepropte doek kan die warmte niet weg, de temperatuur loopt op en het doek ontbrandt vanzelf. Bron: ABN AMRO Verzekeringen

Dus: gooi oliedoeken nooit opgepropt in een emmer of prullenbak. Leg ze uitgespreid buiten op een stenen ondergrond tot ze volledig droog zijn, of dompel ze onder in een emmer water en houd ze daar tot je ze wegbrengt. Dit kost je tien seconden en het is elk jaar de oorzaak van woningbranden.

Zeven fouten die je wilt vermijden

1. Korrels overslaan. Van 40 naar 100 lijkt tijdwinst en kost je een tweede schuurbeurt. Nooit meer dan één stap tegelijk.
2. Stilstaan met een draaiende machine. Eén groef in het midden van je woonkamer en je moet twee korrels terug om hem eruit te krijgen.
3. Spijkerkoppen niet verzinken. Kapotte schuurbanden, en soms een diepe kras over de hele lengte van je vloer.
4. De rand pas op het eind doen. Geeft een zichtbare band langs de muren.
5. Te dik olie aanbrengen. Plakkerige vloer die weken blijft stinken en stof aantrekt.
6. Niet tussenschuren bij watergedragen lak. Ruw als een schuurspons.
7. Te snel meubels terugzetten. De lak is droog maar nog niet uitgehard. Poten van meubels drukken zich erin en die afdruk gaat er niet meer uit. Zet er in elk geval viltjes onder.

Nazorg: hoe je hem mooi houdt

• Viltglijders onder alles. Elke stoelpoot, elk tafelpoot, elk kastje. Controleer ze twee keer per jaar, want er zit vaak zand in en dan schuur je juist mee.
• Een goede deurmat. Zand is wat je vloer sloopt, niet water. Een mat van 120 cm lang (twee stappen) bij de voordeur vangt het meeste op.
• Luchtvochtigheid tussen 45 en 60 procent houden. Te droog in de winter geeft krimpnaden, te vochtig in de zomer geeft schotelen en opbolling. Een simpele hygrometer van tien euro laat je zien of je moet bevochtigen.
• Nooit nat dweilen, ook niet bij lak. Klamvochtig, en meteen nadrogen.
• Gebruik het onderhoudsmiddel van hetzelfde merk als je afwerking. Allesreiniger en groene zeep laten een film achter waar je volgende onderhoudslaag niet meer op hecht.

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn vloer zelf schuren zonder ervaring?

Ja, mits het een rechte plankenvloer of stroken parket is in redelijke staat, en je bereid bent om rustig te werken. Oefen de eerste banen in een hoek waar straks een kast staat. Visgraat, oude vloeren met veel hoogteverschil, gebeitste of gekleurde vloeren en trappen zijn een ander verhaal: laat die door een parketteur doen.

Hoeveel keer kan een houten vloer geschuurd worden?

Dat hangt af van de dikte van de toplaag. Massieve planken kunnen 4 tot 6 keer, lamelparket met een toplaag van 4 tot 6 mm ongeveer 2 tot 3 keer, en lamelparket met een dunne toplaag van 2,5 mm meestal maar 1 keer. Per volledige schuurbeurt gaat er 1 tot 2 mm hout af. Meet je toplaag bij een drempel of trapgat voordat je begint.

Wat is beter: lakken of oliën?

Lak is het meest slijtvast en het minst onderhoudsgevoelig, maar je kunt krassen niet plaatselijk repareren. Hardwaxolie geeft een natuurlijker resultaat en beschadigingen werk je zelf met een doek bij, maar hij vraagt ongeveer jaarlijks onderhoud en na een jaar of vijf een nieuwe behandeling. Druk gezin en veel loop: lak. Uitstraling en zelf kunnen bijwerken: hardwaxolie.

Hoe lang duurt een houten vloer schuren en afwerken?

Voor een woonkamer van ongeveer 40 m² reken je op één tot twee dagen schuren en daarna twee tot drie dagen afwerken en drogen. De vloer is voorzichtig beloopbaar na ongeveer 24 uur, maar volledig uitgehard is lak pas na 2 tot 3 weken en olie na 1 tot 2 weken. Plan de klus dus niet in de week dat je visite krijgt.

Wat kost het om een houten vloer te laten schuren?

Ruwweg 30 tot 55 euro per m² inclusief afwerking, afhankelijk van de staat van de vloer, het patroon (visgraat is duurder) en de gekozen afwerking. Zelf doen kost ongeveer 12 tot 25 euro per m² aan machinehuur, schuurmateriaal en afwerkingsproduct. Vraag altijd meerdere offertes en laat expliciet opnemen hoeveel schuurgangen en hoeveel lagen afwerking er in de prijs zitten.

Mag ik zelf schuren als er zwarte lijm onder mijn vloer zit?

Nee, niet zonder onderzoek. Zwarte bitumen- of asfaltlijm bevat vaak asbest, en bij schuren komen die vezels vrij. Laat het bemonsteren door een gecertificeerd bureau. Blijkt er asbest in te zitten, dan is verwijderen door een gecertificeerd saneringsbedrijf verplicht. Dit is geen risico dat je neemt om een dagje huur uit te sparen.

Kan ik schuren met vloerverwarming eronder?

Schuren zelf is geen probleem, mits je vloer stevig ligt. Let wel op twee dingen: zet de vloerverwarming minimaal 48 uur voor het schuren uit en houd hem uit tot de afwerking volledig is uitgehard, en controleer dat je lak of olie geschikt is voor vloerverwarming. Bouw daarna de temperatuur langzaam op, ongeveer 2 tot 5 graden per dag.

Kan ik mijn vloer een andere kleur geven?

Ja, met een beits, een loog- of een kleurolie. Maar dit is precies waar zelf doen misgaat: kleur is genadeloos in het tonen van schuurfouten en van ongelijkmatige opname. Elke plek waar je iets te lang met de machine hebt gestaan, wordt zichtbaar. Wil je écht een kleur (witte vloer, rooksteen, donker eiken), dan is dat het moment om een vakman te bellen. Wil je het toch zelf doen, test dan uitgebreid op losse plankjes van dezelfde vloer.

Hoe hou ik het stof binnen de perken?

Machines huren mét stofafzuiging en die aansluiten op een bouwstofzuiger van klasse M. Verder: deuropeningen dichtplakken met folie, ventilatieroosters en stopcontacten afdekken, ramen aan één kant open met een ventilator die naar buiten blaast, en na elke schuurgang volledig afzuigen. Stofvrij krijg je het nooit helemaal, maar met deze maatregelen blijft het beperkt tot de kamer waarin je werkt.

Zo, dan ligt er straks een vloer waar je jaren plezier van hebt. Het echte werk zit niet in het schuren, dat is grofweg heen en weer lopen. Het zit in de voorbereiding, in het niet overslaan van korrels en in het geduld om de afwerking te laten uitharden.

Ga je meer aanpakken in huis dan alleen de vloer? In Koning van je Woning vind je stap-voor-stap instructies voor verven, behangen, stukadoren, tegelen en vloerwerk, zodat je niet voor elke klus opnieuw op zoek hoeft naar wat de goede volgorde is. Kijk even hier.

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren

PS: die oliedoeken. Uitspreiden of in een emmer water. Niet opgepropt in de prullenbak. Kleine moeite, en het scheelt je mogelijk je huis.