Neorenaissance is de bouwstijl die in de tweede helft van de negentiende eeuw de vormentaal van de renaissance opnieuw toepast. In Nederland kreeg de stijl een eigen, nationale lading: architecten grepen bewust terug op de zestiende- en zeventiende-eeuwse Hollandse baksteenarchitectuur, met haar trapgevels, speklagen en zandstenen ornamenten. De stijl domineerde het openbare bouwen — stations, scholen, postkantoren, raadhuizen — en de negentiende-eeuwse stadsuitbreidingen.
Kenmerken
- Baksteen met speklagen — horizontale banden van lichte natuursteen of gepleisterde banden in het roodbruine metselwerk
- Trapgevels, halsgevels en topgevels met natuurstenen dekplaten en klauwstukken
- Rondbogen en korfbogen boven vensters, met natuurstenen boogblokken en sluitstenen
- Kruiskozijnen en vensters met een middenstijl en dorpel
- Rijke ornamentiek: cartouches, gevelstenen, pilasters, festoenen, siermetselwerk
- Symmetrische, duidelijk geleedde gevels met een geaccentueerde middenpartij
Onderscheid met de renaissance zelf
Zoals bij alle neostijlen zit het verschil in de uitvoering. Neorenaissancewerk is opgetrokken in machinaal gebakken, maatvaste baksteen met strakke lintvoegen. Constructief zit er vaak al gietijzer of staal in — balken boven winkelpuien, kolommen in stationshallen. De plattegrond is negentiende-eeuws: gangen, trappenhuizen en verdiepingshoogten die bij het gebruik van die tijd horen, niet bij een zestiende-eeuws pand.
Aandachtspunten bij herstel
- Natuursteen is het zwakke punt. Speklagen, dekplaten en ornamenten zijn meestal van zachte zandsteen. Reinig nooit met hoge druk en herstel met een aangepaste restauratiemortel of vervang de steen
- Werk met kalkhoudende mortel. Het oorspronkelijke metselwerk is daarop gebouwd; harde cementmortel doet meer kwaad dan goed
- Doken en ankers. Roestende ijzeren verankeringen in dekplaten en klauwstukken splijten de steen; vervang ze door roestvast staal
- Gevelstenen en cartouches vragen om vakwerk, niet om vulmiddel. Laat ze door een steenhouwer beoordelen
- Vergunning. Veel neorenaissancepanden staan in een beschermd stadsgezicht of zijn monument; check dat vóór de eerste steiger staat
Gerelateerde termen
- Neogotiek
- Hollands classicisme
- Halsgevel
- Kruiskozijn
- Klauwstuk
- Gevelsteen
- Inboeten
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
