Een netgewelf is een samengesteld ribbengewelf waarbij de ribben elkaar zo doorsnijden dat er zowel driehoekige als veelhoekige gewelfvelden ontstaan. Het patroon doet denken aan de mazen van een visnet — vandaar de naam. De punten waar ribben elkaar kruisen heten knopen; de centrale knoop is de sluitsteen, en in één gewelf kunnen meerdere sluitstenen voorkomen.
Waar het vandaan komt
Het netgewelf hoort bij de late gotiek. In die periode verschuift het accent van het ribbengewelf: de rib is niet langer in de eerste plaats een dragend element dat de krachten naar de pijlers voert, maar wordt vooral een decoratief middel. Het tonen van vakmanschap staat voorop. Dezelfde ontwikkeling zie je bij het verwante waaiergewelf en bij het cellengewelf.
Kenmerken
- Dicht ribbenpatroon dat de traveescheiding wegwerkt, waardoor het gewelf over de hele lengte van een ruimte doorloopt als één doorlopend vlak
- Extra ribben — naast de gordelbogen, muraalbogen en diagonaalribben zijn er tussenribben en liernen die geen aanzet aan een pijler hebben
- Meerdere sluitstenen, vaak beeldhouwkundig bewerkt en beschilderd
- Velden van metselwerk tussen de ribben, doorgaans dun uitgevoerd in baksteen of tufsteen
Nederlandse en Vlaamse laatgotische kerken laten volop netgewelven zien; in de negentiende eeuw kwamen zij terug in de neogotiek, vaak als gestucte nabootsing zonder dragende functie.
Aandachtspunten bij onderhoud
- Scheuren langs de ribben wijzen op vervorming van de constructie, bijvoorbeeld door wijkende muren of door een zettende fundering. Dat is werk voor een constructeur, niet voor stucwerk
- Belast een gewelf nooit van bovenaf. Opslag of een looppad op de gewelfrug hoort op een aparte constructie te staan, niet op het gewelfmetselwerk
- Lekwater is de grootste vijand. Vocht uit een lekkende dakbedekking spoelt de kalkmortel uit de voegen en tast de beschildering aan
- Bij herstel hoort een kalkgebonden mortel; harde cement scheurt langs de aansluitingen en houdt vocht vast
- Onderzoek naar oorspronkelijke beschildering loont vóór er wordt gestuct of geschilderd; onder latere lagen zit vaak nog het middeleeuwse schilderwerk
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Gewelfrib
- Lierne
- Sluitsteen
- Kruisribgewelf
- Cellengewelf
- Gewelfveld
- Gotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
