New urbanism is een stedenbouwkundige stroming die zich afzet tegen de uitgestrekte, op de auto gerichte buitenwijk en in plaats daarvan compacte, gemengde en goed beloopbare buurten nastreeft. De beweging ontstond in de Verenigde Staten en kreeg vorm met de oprichting van het Congress for the New Urbanism in 1993. Kenmerkend is dat de stroming niet alleen over stedenbouw gaat, maar in de praktijk vaak gepaard gaat met traditionele of historiserende architectuur — vandaar de bijnaam retro-architectuur.
Uitgangspunten
- Beloopbaarheid — dagelijkse voorzieningen op loopafstand, doorgaans binnen vijf tot tien minuten lopen
- Functiemenging — wonen, werken, winkels en voorzieningen door elkaar in plaats van gescheiden zones
- Een duidelijk centrum en een duidelijke rand, zodat een wijk als een plaats leest en niet als een verzameling straten
- Een fijnmazig stratennet met korte blokken, in plaats van boomstructuren met doodlopende woonerven
- De straat als verblijfsruimte — smalle profielen, gevels aan de straat, parkeren achter of ondergronds
- Gemengd woningaanbod in type en prijs binnen dezelfde buurt
Retro-architectuur
Waar new urbanism vooral een stedenbouwkundig programma is, kiezen de ontwerpers vaak voor een neotraditionele vormentaal: baksteen, kappen met pannen, kozijnindelingen en gevelbeelden die verwijzen naar de vooroorlogse of zelfs pre-industriële stad. In Nederland is Brandevoort in Helmond het bekendste voorbeeld: een Vinex-uitbreiding uit 1996 en later, in een stedenbouwkundig plan van Rob Krier, met een verdicht kerngebied — De Veste — dat is opgezet als een vestingstadje met een gracht eromheen.
Die keuze is omstreden. Voorstanders wijzen op de herkenbaarheid, de menselijke maat en de waardering onder bewoners. Critici noemen het een decor: een historische verpakking om een eigentijdse plattegrond en bouwwijze.
Aandachtspunten voor de praktijk
- Detaillering bepaalt het resultaat. Een traditionele gevel valt of staat bij metselverband, voegkleur, kozijndiepte in de dagkant en de dakrand. Vlakke gevels met dunne, gelijmde steenstrips lezen direct als imitatie
- Parkeren is de lastigste opgave. De autovrije straat werkt alleen als het parkeren elders geloofwaardig is opgelost, en niet als de auto’s alsnog in de straat belanden
- Beheer telt mee. Smalle profielen, hagen en pleinen vragen meer onderhoud dan een standaard woonwijk; dat hoort bij de start te worden geregeld
- Duurzaamheid en traditie hoeven elkaar niet te bijten, maar een steil pannendak, kleine ramen en veel gevelvlak vragen om bewuste keuzes in isolatie, oriëntatie en zonnepanelen
Gerelateerde termen
- Neomodernisme
- Modernisme
- Functionalisme
- Bestemmingsplan
- Neorenaissance
- Ecologisch bouwen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
