Het Nieuwe Bouwen is de Nederlandse variant van het architectonisch functionalisme: een stroming uit ruwweg 1920-1960 waarin de functie van een gebouw de vorm bepaalt en versiering wordt afgezworen. De leus van de beweging was “licht, lucht en ruimte” — gezonde woningen met grote raamvlakken, in plaats van de donkere, dichte woningbouw van daarvoor.
Kenmerken
- Platte daken — geen kap, maar een horizontale dakafsluiting
- Witte of lichte gevels — vaak gestuct beton of metselwerk, zonder ornament
- Grote glasvlakken en bandramen — doorlopende raamstroken over de gevel
- Skeletbouw — een draagconstructie van beton of staal, waardoor de gevel geen dragende functie meer heeft
- Vrije plattegrond — omdat de gevel niet draagt, kunnen binnenwanden vrij worden geplaatst
- Zichtbare constructie — kolommen, liggers en trappen worden getoond in plaats van weggewerkt
- Standaardisatie — herhaalbare maten en geprefabriceerde onderdelen
Achtergrond
Het Nieuwe Bouwen kwam voort uit dezelfde internationale beweging als het Bauhaus in Duitsland en het werk van Le Corbusier in Frankrijk. In Nederland verenigden de architecten zich in de groepen “de 8” (Amsterdam) en “Opbouw” (Rotterdam). Zij zetten zich af tegen de expressieve, ambachtelijke baksteenarchitectuur van de Amsterdamse School.
Bekende voorbeelden zijn de Van Nellefabriek in Rotterdam (Brinkman & Van der Vlugt, opgeleverd in 1931 en sinds 2014 UNESCO-werelderfgoed) en Sanatorium Zonnestraal in Hilversum van Jan Duiker.
Herkennen in de praktijk
Twijfel je of een gebouw tot Het Nieuwe Bouwen hoort? Loop deze punten na:
- Is het dak plat en steekt de dakrand strak vooruit?
- Lopen de ramen als een horizontale band door, ook om de hoek?
- Ontbreekt elke vorm van ornament, lijstwerk of siermetselwerk?
- Is de gevel licht van kleur en oogt hij als een “huid” om een skelet?
Drie of vier keer ja wijst sterk op deze stroming.
Let op bij verbouwen
Veel gebouwen uit Het Nieuwe Bouwen hebben dunne, ongeïsoleerde gevels en stalen kozijnen met enkel glas. Bij een gemeentelijk of rijksmonument geldt vaak dat de oorspronkelijke gevelindeling en profielen behouden moeten blijven; isolatie gebeurt dan meestal aan de binnenzijde. Overleg altijd vooraf met de gemeente over de vergunningplicht.
Gerelateerde termen
- Functionalisme
- Amsterdamse School
- Bandvenster
- Plat dak
- Nieuwe Haagse School
- Skeletbouw
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
