Ondersabelen is het volledig opvullen van de ruimte tussen twee constructiedelen — meestal onder de voetplaat van een stalen kolom of machine — met een speciale giet- of vloeimortel. Het doel is dat de belasting niet via een paar stelplaatjes puntsgewijs wordt overgedragen, maar over het hele oppervlak gelijkmatig op de onderliggende betonconstructie drukt. De term wordt ook wel ondergieten, onderkauwen of aankauwen genoemd; hij is afgeleid van het Franse sable (zand).
Waarom het nodig is
Een stalen kolom wordt eerst op stelplaatjes of stelbouten precies waterpas gezet. Daardoor blijft er een spleet van doorgaans 20-50 mm tussen de voetplaat en het beton. Zonder opvulling:
- rust de hele kolomlast op enkele kleine stelplaatjes, met kans op lokaal bezwijken van het beton
- kan er water in de spleet blijven staan, waardoor de voetplaat en de ankers van onderaf gaan roesten
- ontbreekt de zijdelingse steun die de verbinding stijf maakt
Toepassing
- Stalen kolommen op poeren en betonvloeren
- Zware machines en installaties die een groot draagvlak nodig hebben
- Geluidsschermen, brugleuningen en portalen in de infrastructuur
- Wandelementen en prefab betondelen die op een ondergrond worden gesteld
Werkwijze en aandachtspunten
- Gebruik een krimpvrije of krimparme mortel. Een gewone metselmortel krimpt bij verharding, waardoor er alsnog een spleet ontstaat. Voor kleine spleten of zwaar belaste voetplaten wordt vaak een tweecomponenten-gietmateriaal op kunstharsbasis gebruikt
- Zorg voor voldoende vloeibaarheid. De mortel moet vanzelf onder de plaat door lopen; giet vanaf één zijde zodat de lucht aan de andere kant weg kan
- Maak de ondergrond schoon en voorbevochtig bij een cementgebonden mortel — droog beton onttrekt water aan de mortel
- Bekist de randen en giet iets hoger dan de onderkant van de plaat, met een lichte afschuining naar buiten zodat water wegloopt
- Ondersabelen is niet altijd nodig. Aan zijden waar vocht makkelijk kan weglopen en de constructie geen vlakdekkende oplegging vraagt, kan het achterwege blijven — dit hoort uit het constructieontwerp te volgen
- Wacht met belasten tot de mortel de door de fabrikant opgegeven sterkte heeft bereikt
Gerelateerde termen
- Gietmortel
- Krimpvrije mortel
- Voetplaat
- Stelplaatje
- Betonpoer
- Ankerbout
- Onderstempelen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
