Wat is een palmgewelf?
Een palmgewelf is een ribgewelf waarbij de ribben vanuit één vrijstaande, dragende zuil naar alle kanten uitwaaieren. Het beeld van de stam met daarboven een kroon van uitspreidende bladeren geeft het gewelf zijn naam. Constructief is het een vorm van waaiergewelf, maar dan rondom één steunpunt in plaats van tegen een muur.
Hoe het werkt
Bij een gewoon kruisribgewelf komen de ribben van vier hoekpunten samen; de last wordt naar vier steunpunten geleid. Bij een palmgewelf gaat het andersom: vanaf één zuil vertrekken de ribben in een cirkel omhoog, waarna ze aansluiten op de omliggende gewelfvelden of op de ribben van de naastgelegen zuil.
Gevolgen voor de constructie:
- De zuil draagt veel meer dan bij een gewoon travee-systeem, want alle omliggende gewelfvelden komen erop uit.
- De ribben nemen de spatkrachten grotendeels onderling op, doordat ze radiaal in evenwicht staan.
- De ruimte oogt open: er zijn minder steunpunten nodig voor hetzelfde overspannen vlak.
Waar je het ziet
Het palmgewelf hoort bij de late gotiek, wanneer bouwmeesters de ribstructuur eerder als decoratief netwerk dan als puur constructief geraamte gingen behandelen. Bekende voorbeelden zijn het gewelf in de kooromgang van de Saint-Séverin in Parijs (circa 1450) en de befaamde “palmier” in de kerk van het dominicanenklooster in Toulouse.
Het motief keert veel later terug in de negentiende- en twintigste-eeuwse bouwkunst, wanneer gietijzeren en betonnen kolommen met uitwaaierende kop hetzelfde beeld oproepen — de paddenstoelkolom is er in feite de zakelijke variant van.
Verwante gewelfvormen
- Waaiergewelf: ribben waaieren uit vanaf de wandaanzet; typisch voor de Engelse late gotiek.
- Trechtergewelf: de aanzet loopt vanuit een enkel punt trechtervormig omhoog.
- Netgewelf: de ribben vormen een dicht ruitpatroon zonder duidelijke waaierstructuur.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
