Een peerkraal is een afwerkrand waarvan de doorsnede min of meer de vorm van een peer heeft: een ronde, bolle kop die naar onderen of naar achteren toe smaller wordt. Het is een van de kenmerkende profielvormen uit de gotiek en komt zowel in hout als in natuursteen voor.
Inhoudsopgave
Vorm en herkenning
Het profiel bestaat uit een uitkomende ronding — de kraal — die niet zuiver halfrond is maar peervormig, met een spitsere of ingesnoerde overgang naar het achterliggende vlak. In doorsnede zie je vaak:
- een holle keel die het profiel inleidt
- de peervormige kraal als het hoofdmotief
- eventueel een lijstje of platte band die het profiel afsluit
Daarmee onderscheidt de peerkraal zich van de gewone kraal (zuiver rond) en van de wang- of ojiefprofielen.
Toepassing
Je komt de peerkraal vooral tegen in laatmiddeleeuws werk:
- Sleutelstukken — de gebeeldhouwde houten blokken onder de moerbalken in gotische huizen en kerken lopen aan hun uiteinden vaak uit in een peerkraal.
- Portaal- en vensterkozijnen — als lopend profiel langs de dagkanten van gehakte natuursteenkozijnen.
- Gewelfribben en muurstijlen — als onderdeel van een samengesteld profiel.
- Binnenbetimmeringen — op lijsten, korbelen en consoles.
Praktische betekenis
- Datering — profielvormen zijn voor bouwhistorici een van de betrouwbaarste dateringsmiddelen. De precieze vorm van de kraal en de bijbehorende keel verschilt per periode en per regio.
- Restauratie — bij aanvullen of vervangen wordt het profiel afgenomen van een gaaf stuk, meestal met een profielmal of sjabloon van dun plaatmateriaal, waarna het met schaafijzers of frezen wordt nagemaakt. Werk in dezelfde houtsoort en let op de nerfrichting, anders breekt de kraal uit.
- Verf — een dikke laag verf vult het profiel op en maakt de scherpe overgangen dof. Bij restauratie van gepolychromeerd werk wordt daarom vaak eerst het verfpakket teruggebracht.
Gerelateerde termen
- Kraal
- Sleutelstuk
- Moerbalk
- Ojief
- Keellijst
- Gotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
