Patijtsverband, ook koppenverband genoemd, is een metselverband waarin alle lagen koppenlagen zijn: je ziet in de hele muur uitsluitend de koppen van de stenen, dus de korte zijden. Elke laag verspringt een halve steen ten opzichte van de laag eronder.
Waarom uitsluitend koppen
In een muur van meer dan een steen dik is een kop dwars in de muur gelegd. Dat betekent dat elke steen de twee schillen van de muur aan elkaar bindt. Het gevolg:
- Maximale binding in de dwarsrichting — de muur werkt als één massief blok en niet als twee losse schillen naast elkaar.
- Grote druksterkte — daardoor het verband bij uitstek voor zwaarbelast, dik metselwerk.
- Goed te volgen bij gebogen werk — met koppen zijn ronde muren, bogen en gewelven eenvoudiger te metselen dan met strekken, omdat de voegen naar buiten toe minder wijd uitwaaieren.
Toepassing
Patijtsverband werd historisch vooral toegepast waar sterkte belangrijker was dan aanzien:
- Funderingen en kelders
- Vestingwerken, bastions en kazematten
- Waterbouwkundige werken zoals sluismuren en kademuren
- Gewelven en bogen, waar de gebogen vorm om koppen vraagt
- Putten en schoorsteenkanalen met een ronde doorsnede
Verschil met een kopse laag
Een kopse laag is één enkele laag koppen binnen een verband dat verder ook strekken bevat, zoals bij kruisverband of Vlaams verband. Bij patijtsverband bestaat het hele muurvlak uit koppenlagen; er komt geen enkele strek in voor.
Aandachtspunten
- Er gaan aanzienlijk meer stenen in een vierkante meter dan bij een verband met strekken, wat het verband arbeidsintensiever en duurder maakt.
- Het strakke, kleinschalige beeld valt op. Bij restauratie van een historische gevel is het daarom belangrijk het bestaande verband exact voort te zetten.
- Zorg dat elke laag zuiver een halve kopmaat verspringt; anders lopen de stootvoegen boven elkaar en verliest de muur juist samenhang.
Gerelateerde termen
- Metselverband
- Kopse laag
- Kruisverband
- Staand verband
- Strek
- Stootvoeg
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
