Wat is een pigment?

Een pigment is een fijn, in het bindmiddel onoplosbaar kleurpoeder. Dat onderscheidt het van een kleurstof (beits), die wél oplost. Een pigment blijft als afzonderlijke deeltjes in de verf, de mortel of het beton zitten en geeft daar zowel kleur als dekking aan. Het meest gebruikte pigment is titaandioxide: het witte, sterk dekkende pigment in vrijwel elke witte verf.

Soorten

• Anorganische pigmenten — metaaloxiden en -zouten: ijzeroxide (rood, geel, bruin, zwart), chroomoxide (groen), titaandioxide (wit), ultramarijn (blauw) en koolstofzwart. Ze zijn zeer licht- en weervast en bestand tegen alkali, waardoor ze geschikt zijn voor cement- en kalkgebonden materialen.
• Organische pigmenten — synthetische, meestal fellere kleuren met hoge kleurkracht, maar over het algemeen minder lichtecht en vaak niet alkalibestendig.

Voor het kleuren van cement- en kalkgebonden bouwmaterialen geldt de Europese norm EN 12878. Pigment dat daaraan voldoet, tast de verharding en sterkte van het beton niet aan.

Toepassing

1. Verf, lak en lazuur — pigment bepaalt kleur, dekking en, bij witte pigmenten, ook de vergrijzing van de gevel.
2. Kleurbeton en gekleurde mortel — doorgekleurd beton voor betonstraatstenen, vloeren, zichtbeton en gevelelementen.
3. Voegmortel — een grijze of antracietkleurige voeg verandert het gevelbeeld sterker dan de steen zelf.
4. Stucwerk, sierpleister en kalkverf — mineraal pigment is hier verplicht kost vanwege de hoge pH.

Dosering in beton en mortel

De gebruikelijke dosering ligt tussen ongeveer 2 en 5 procent van het cementgewicht. Boven die grens wint de kleur nog nauwelijks aan intensiteit, terwijl het risico op sterkteverlies toeneemt; meer dan circa 5 procent is dus zelden zinvol. Let op: het pigment kleurt de cementsteen, niet de toeslag. Een lichte cementsoort (witcement) geeft veel zuiverder kleuren dan standaard grijs portlandcement.

Veelgemaakte fouten

• Wisselende watercementfactor. Meer aanmaakwater geeft een lichtere tint. Kleurverschillen in een vloer of muur komen vaker door verschillend water- of dichtheidsgebruik dan door het pigment zelf.
• Per emmer doseren op gevoel. Pigment moet op gewicht worden afgewogen en lang genoeg drooggemengd, anders krijg je strepen en wolken.
• Kleur beoordelen op nat werk. Verse mortel en beton zijn altijd donkerder; beoordeel pas na volledige uitdroging, en altijd op een proefstuk dat je bewaart.
• Verschillende leveringen mengen. Werk binnen één vlak met pigment en cement uit dezelfde partij.
• Uitbloei negeren. Kalkuitbloei maakt gekleurd beton dof en vlekkerig; die is grotendeels te voorkomen door een lage watercementfactor en goed nabehandelen.

Gerelateerde termen

• Kleurbeton
• Hulpstof
• Voegmortel
• Kalkverf
• Uitbloeien

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.