Wat is een piramidedak?

Een piramidedak — in Nederland meestal tentdak genoemd — is een dak met vier even grote, driehoekige dakvlakken die in één punt bij elkaar komen. Er is dus geen nok, alleen een toppunt. De plattegrond is vierkant of nagenoeg vierkant; bij een veelhoekige plattegrond ontstaat dezelfde vorm met meer vlakken, zoals bij een torenspits of een achtkantige theekoepel.

Verschil met een schilddak

Een schilddak heeft vier hellende vlakken maar wél een nok: twee trapeziumvormige en twee driehoekige vlakken. Pas wanneer de nok tot nul wordt teruggebracht en de plattegrond vierkant is, ontstaat het piramidedak. Bouwkundig is het verschil klein, constructief niet: bij een piramidedak dragen alle hoekkepers samen op één punt, waardoor alle krachten in dat knooppunt samenkomen.

Constructie

• Hoekkepers. Van elke hoek van de plattegrond loopt een keper schuin omhoog naar het toppunt. Zij vormen het skelet en zijn de zwaarste onderdelen van de kap.
• Toppuntverbinding. Waar vier of meer kepers samenkomen, is een stevige knoop nodig: een makelaar (een verticale stijl waar de kepers op aansluiten), een stalen knoopplaat of een kort verzwaard toppuntstuk.
• Tussensporen. De vlakken tussen de hoekkepers worden gevuld met korter wordende sporen die tegen de hoekkeper aan zijn versneden.
• Spatkrachten. Een dak zonder nokbalk drukt de wanden naar buiten. Trekbanden, een ringbalk of een voldoende stijve ringmuur bovenop het metselwerk moeten die spatkracht opvangen; onderschat dit niet bij een vrijstaand bouwsel als een tuinhuis of paviljoen.

Toepassing

Torens en torenspitsen, kerktorens, dakkapellen en erkers, tuinhuizen, prieeltjes, paviljoens, stationsgebouwen en vrijstaande villa’s met een vierkant grondvlak. Het vlakke, symmetrische silhouet werkt goed bij een gebouw dat van alle kanten wordt gezien.

Aandachtspunten in de uitvoering

• Het toppunt is het lekpunt. Vier of meer hoekkepers komen samen onder een scherpe hoek; dat is met dakpannen niet dicht te krijgen. Gebruik een genormeerd hoekkeper- en toppuntstelsel, een piron of een dekkap in lood of zink. Werk nooit met alleen mortel: die scheurt.
• Ventilatie van het dakvlak. Zonder nok is er geen doorlopende ontluchting; voorzie ontluchtingspannen of een ontluchting in het toppuntstuk, anders blijft vocht in de constructie hangen.
• Zorgvuldig aftekenen. De sporen langs de hoekkeper hebben een dubbele versnijding (schuin én onder een hoek). Maak eerst één spoor als mal, controleer die, en zaag daarna pas de rest.
• Meer snijverlies. Vier driehoekige vlakken leveren aanzienlijk meer knipwerk in de pannen of leien op dan een zadeldak. Reken op extra materiaal en arbeidstijd.

Gerelateerde termen

• Schilddak
• Zadeldak
• Hoekkeper
• Makelaar
• Piron

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.