Wat is poreus?

Een materiaal is poreus als het holtes — poriën — bevat. Vrijwel elk bouwmateriaal is dat in zekere mate: baksteen, kalkzandsteen, beton, mortel, pleisterwerk, hout en natuursteen bevatten allemaal een netwerk van holtes tussen de vaste deeltjes.

De mate waarin wordt uitgedrukt in de porositeit: het aandeel holle ruimte in het totale volume, meestal in procenten. Maar dat getal alleen zegt niet genoeg. Belangrijker is nog wát voor poriën het zijn.

Open, gesloten en capillair

• Open poriën staan met elkaar en met het oppervlak in verbinding. Ze kunnen water en damp doorlaten.
• Gesloten poriën zijn afgesloten belletjes. Ze verlagen het gewicht en verbeteren de isolatie, maar nemen geen water op. Dit is precies het verschil tussen XPS (gesloten cellen) en een open schuim.
• Capillaire poriën zijn zo fijn dat ze water actief aanzuigen tegen de zwaartekracht in. Dat is het mechanisme achter optrekkend vocht in oud metselwerk.

Een materiaal kan dus hoogporeus én weinig waterdoorlatend zijn — cellenbeton is daar het schoolvoorbeeld van.

Waar het in de praktijk over gaat

1. Isolatie. Lucht in kleine, gesloten holtes geleidt warmte slecht. De isolerende werking van cellenbeton, poreuze baksteen, kurk en schuimplaat berust hierop.
2. Wateropname en vorstbestandheid. Water in poriën zet uit bij bevriezing. Of dat schade geeft, hangt af van de verdeling van de poriegroottes en van de hoeveelheid ruimte die vrij blijft. Voor gevelmetselwerk zijn er daarom vorstbestandheidsklassen; kies voor buitenwerk altijd een steen die daarvoor is beproefd.
3. Hechting. Een poreuze ondergrond zuigt het aanmaakwater uit lijm, mortel en pleister. Zuigt de ondergrond te hard, dan verbrandt de mortel en hecht hij niet. Vandaar het voornatmaken van sterk zuigende steen en het voorstrijken van zuigende wanden.
4. Dampdiffusie. Een open, poreuze opbouw laat waterdamp door en kan uitdrogen. Sluit je zo’n muur aan beide zijden dampdicht af, dan wordt vocht ingesloten.
5. Geluid. Open, poreus materiaal absorbeert geluid; gesloten, zwaar materiaal houdt het tegen. Dat zijn twee verschillende dingen die vaak door elkaar worden gehaald.
6. Vervuiling. Poreus natuursteen en beton nemen vlekken makkelijk op. Op werkbladen, dorpels en terrassen is impregneren daarom zinvol.

Vuistregel

Vraag je bij elk materiaal af: moet dit vocht kunnen opnemen en weer afstaan, of moet het vocht buitenhouden? Meng die twee niet in één opbouw zonder na te denken over de plek waar het vocht naartoe kan.

Gerelateerde termen

• Porositeit
• Capillaire werking
• Vorstbestandheid
• Wateropname
• Dampdiffusie
• Cellenbeton

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.