Wat is portlandcement?

Portlandcement is hydraulisch bindmiddel dat bestaat uit fijngemalen portlandcementklinker met een kleine toevoeging van gips. Het is het basiscement waaruit vrijwel alle andere cementsoorten worden samengesteld. In de Europese cementnorm NEN-EN 197-1 heet portlandcement CEM I; het bevat ten minste 95% klinker.

De naam stamt uit 1824, toen de Engelse metselaar Joseph Aspdin patent kreeg op een bindmiddel dat na verharding leek op de bekende bouwsteen van het schiereiland Portland in Dorset.

Hoe het wordt gemaakt

1. Kalksteen en klei (of mergel) worden gemalen en gemengd.
2. Het mengsel gaat in een draaiende oven en wordt verhit tot circa 1.450 °C. Daarbij ontstaan harde brokken: klinker.
3. De klinker wordt snel gekoeld en zeer fijn gemalen.
4. Er wordt enkele procenten gips toegevoegd. Dat gips is geen vulmiddel maar een rem: zonder gips zou het cement vrijwel onmiddellijk verstijven.

Wat het onderscheidt

• Snelle sterkteontwikkeling. CEM I komt vlot op sterkte, wat handig is bij prefab, bij winterwerk en bij snel ontkisten.
• Veel hydratatiewarmte. Diezelfde snelheid geeft warmteontwikkeling. In dikke betondoorsneden kan dat scheurvorming door temperatuurverschillen veroorzaken; daar wordt liever een cement met hoogovenslak of vliegas gebruikt.
• Lichte kleur. Portlandcement is grijs, hoogovencement duidelijk lichter. Wit portlandcement bestaat ook, voor sierbeton en lichte voegmortel.
• Minder bestand tegen sulfaten en chloriden. Voor agressief milieu bestaan speciale uitvoeringen (bestand tegen sulfaten) of andere cementtypes.
• Hoge CO₂-belasting. Het ontzuren van kalksteen in de oven maakt cementproductie een van de grotere industriële CO₂-bronnen. Cementen waarin klinker deels is vervangen door hoogovenslak of vliegas scoren daar aanzienlijk beter op. Dat is de belangrijkste reden dat CEM III in Nederland zo veel wordt toegepast.

Sterkteklassen

Achter de aanduiding staat de sterkteklasse: 32,5 / 42,5 / 52,5, met daarachter N (normale) of R (snelle) beginsterkte. CEM I 52,5 R is dus een fijn gemalen portlandcement dat snel hard wordt — geschikt voor prefab, minder voor een dikke vloer op een warme dag.

Praktische aandachtspunten

• Cement is bijtend. Nat cement is sterk basisch en veroorzaakt brandwonden aan huid en ogen. Handschoenen, bril en lange mouwen zijn geen luxe.
• Droog bewaren. Cement neemt vocht op uit de lucht en klontert dan. Een aangebroken zak is beperkt houdbaar; bewaar hem gesloten en van de vloer af.
• Meer cement is niet sterker. De sterkte van beton hangt vooral af van de water-cementfactor. Te veel aanmaakwater verzwakt het mengsel meer dan extra cement het versterkt.
• Nabehandelen. Vers beton en mortel moeten vochtig blijven tijdens het verharden. Uitdrogen in de eerste dagen kost blijvend sterkte en geeft krimpscheuren.

Gerelateerde termen

• Cement
• Hoogovencement
• Klinker
• Beton
• Water-cementfactor
• Hydratatie

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.