Wat is Post 65?
Post 65 is de verzamelnaam voor de Nederlandse architectuur, stedenbouw en landschapsinrichting uit de periode 1965-1990. De term is in gebruik geraakt via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), die met de Verkenning Post 65 in kaart bracht wat er uit die decennia de moeite van het behouden waard is. Inmiddels is dat uitgegroeid tot een aanwijzingsprogramma voor jonge rijksmonumenten.
Het is dus geen stijl, maar een periodeaanduiding — vergelijkbaar met hoe ‘wederopbouw’ de jaren 1940-1965 aanduidt.
Waarom juist 1965 als grens?
Rond het midden van de jaren zestig kantelt er iets. De grootschalige, rationele wederopbouw met stempels van identieke flats loopt tegen weerstand aan. De verzorgingsstaat komt tot wasdom, bewoners gaan zich roeren, en inspraak wordt een begrip. Het Experimentele Woningbouwprogramma uit 1968 is de institutionele uitdrukking daarvan: de rijksoverheid financiert bewust afwijkende woningbouwprojecten om het woonpeil te verhogen.
Herkenbare thema’s
- Kleinschaligheid en herkenbaarheid als reactie op de anonimiteit van de flatwijk
- Het woonerf — de straat ingericht op voetganger en spelend kind, met slingerende profielen, plantvakken en klinkerbestrating
- Structuralisme — gebouwen opgebouwd uit herhaalde, gelijkwaardige eenheden rond een ’tussenruimte’; internationaal het bekendste Nederlandse exportproduct uit deze periode
- Bewonersinvloed en participatie, tot en met zelfbouw en ‘casco’-woningen
- Postmodernisme vanaf eind jaren zeventig, met citaten uit de klassieke bouwkunst, kleur en gevelornament
- Compact bouwen en de eerste energiebewuste woningbouw na de oliecrisis van 1973
- Grootschalige nieuwbouwwijken in groeikernen als Almere, Zoetermeer, Lelystad, Purmerend en Houten
Waarom het nu speelt
Deze gebouwen zijn inmiddels dertig tot zestig jaar oud en komen massaal toe aan renovatie, verduurzaming of sloop. Tegelijk is de waardering wisselend: veel van dit werk wordt nog steeds vooral als ‘oud maar niet oud genoeg’ gezien. De verkenning van de RCE draagt de ondertitel Nieuwe perspectieven tussen welvaart en weerstand, en dat dekt de lading.
Aandachtspunten bij verbouwen en verduurzamen
- Check de status. Een deel van deze gebouwen is inmiddels rijks- of gemeentelijk monument, of ligt in een beschermd gezicht. Vraag dit na bij de gemeente vóór je plannen maakt.
- De constructie is vaak lichter dan je denkt. Veel woningbouw uit deze jaren is gebouwd met dunne binnenspouwbladen en lichte vloeren; zonnepanelen, een dakopbouw of een zwaardere vloerafwerking vragen een controleberekening.
- Asbest. Tot het verbod in 1993 is asbesthoudend materiaal toegepast in onder meer golfplaten, bloembakken, standleidingen en vensterbanken. Laat bij sloopwerk een asbestinventarisatie doen.
- Isoleer met beleid. Het karakteristieke gevelbeeld — schoon metselwerk in een bijzonder verband, betonelementen, houten puien — verdwijnt bij buitengevelisolatie. Weeg na-isolatie van de spouw en binnenisolatie als alternatief.
- Detail hoort bij het beeld. Overstekken, dakranden, luifels en kleurgebruik dragen bij deze architectuur de expressie. Vereenvoudigen bij renovatie is meestal het einde van het karakter.
Gerelateerde termen
- Wederopbouw
- Postmodernisme
- Structuralisme
- Rijksmonument
- Woonerf
- Bouwstijl
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
