Wat is postmodernisme?

Postmodernisme is de architectuurstroming die vanaf de jaren zestig bewust breekt met de strengheid van het modernisme, en ornament, kleur, symboliek en verwijzingen naar de bouwgeschiedenis weer toelaat.

Het modernisme had zich gebaseerd op een paar harde stelregels: vorm volgt functie, geen ornament, eerlijk materiaalgebruik, de plattegrond als uitgangspunt. Het postmodernisme zet daar de gedachte tegenover dat een gebouw ook iets mag betekenen — dat het mag verwijzen, verwennen en desnoods een grap mag maken.

Het keerpunt

De wending wordt meestal gedateerd op Complexity and Contradiction in Architecture (1966) van de Amerikaanse architect Robert Venturi, met de beroemde tegenspraak op Mies van der Rohes less is more: less is a bore. Venturi’s Learning from Las Vegas (1972) voegde daar de these aan toe dat de commerciële strip iets te leren heeft aan de architectuur. De criticus Charles Jencks gaf de stroming met The Language of Post-Modern Architecture (1977) haar naam en haar theorie.

Kenmerken

• Terugkeer van het ornament — lijsten, frontons, sluitstenen, zuilen, vaak losgemaakt van hun oorspronkelijke functie
• Citaat en ironie — klassieke motieven in nieuwe materialen en onverwachte maten
• Kleur — na decennia wit, grijs en beton weer roze, oker, turkoois
• Nadruk op de gevel als zelfstandig, communicerend vlak
• Contextualisme — aansluiten bij de vorm en schaal van de bestaande stad, in plaats van er los van te staan
• Herkenbare silhouetten — het dak als beeldbepalend element, in plaats van het platte dak van het modernisme

Bekende voorbeelden

• Piazza d’Italia in New Orleans (Charles Moore, 1978)
• Portland Building in Portland, Oregon (Michael Graves, 1982)
• AT&T Building in New York (Philip Johnson, 1984), met de bekroning als een chippendale-kast
• Neue Staatsgalerie in Stuttgart (James Stirling, 1984)

In Nederland komt de stroming vooral tot uiting in woningbouw en stadsvernieuwing van de late jaren zeventig en tachtig, en in werk van onder anderen Jo Coenen en Sjoerd Soeters. Die periode valt samen met wat inmiddels Post 65 wordt genoemd.

Aandachtspunten bij onderhoud

1. Veel details zijn niet van steen. Lijstwerk en zuilen uit deze periode zijn vaak van gecoat plaatmateriaal, gestucte isolatie of polyester. Behandel ze niet als natuursteen.
2. Kleur vervaagt. Het felle kleurgebruik is een wezenlijk onderdeel van het ontwerp. Zoek bij schilderwerk de oorspronkelijke kleurstelling op voordat je naar een neutrale tint grijpt.
3. Detaillering is vaak kwetsbaar. Uitkragende lijsten zonder deugdelijke afwatering en dunne gevelbeplating met veel naden zijn typische zwakke plekken. Controleer kitvoegen en aansluitingen.

Gerelateerde termen

• Modernisme
• Post 65
• Bouwstijl
• Ornament
• Internationale stijl
• Memphis-stijl

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.