Wat is een predella?
Een predella is de lage, langgerekte onderbouw van een altaarstuk (retabel): de horizontale strook tussen de altaartafel en het hoofdpaneel. Die strook is bijna altijd zelf ook versierd — met kleine geschilderde taferelen, gesneden reliëfs of beelden in nissen.
Het woord is Italiaans en betekent oorspronkelijk voetenbankje of trede. Daarmee is meteen de tweede betekenis verklaard: in kerkelijk taalgebruik heet ook de verhoging of het trapje waarop het altaar staat een predella.
Opbouw van een altaarstuk
Van onder naar boven bestaat een klassiek retabel uit:
- Altaartafel (mensa) — het stenen of houten blad
- Predella — de lage sokkelstrook met kleine taferelen
- Hoofdpaneel of corpus — het grote middenstuk, vaak met zijluiken
- Bekroning — pinakels, gesneden lijstwerk of een timpaan
Toepassing
Iconografie
De predella vertelt doorgaans een nevenverhaal bij de hoofdvoorstelling: scènes uit het leven van de heilige die boven is afgebeeld, of episoden uit de passie. Doordat de strook zich op ooghoogte van de knielende gelovige bevindt, werd zij bewust gebruikt voor detailrijke, verhalende scènes.
Bouwkundig
Constructief is de predella de overgang tussen de steenmassa van het altaarblok en het veel lichtere houten bovenwerk. Zij vangt maatverschillen op en geeft het retabel een stabiele voet.
Restauratie — waar op te letten
- Predella’s zijn door hun lage positie extra gevoelig voor opstijgend vocht en voor mechanische schade
- Panelen van de predella zijn in de loop der eeuwen vaak losgeraakt en apart verkocht; veel museumcollecties bevatten losse predellapanelen
- Bij onderzoek en restauratie geeft juist de predella dikwijls de datering en de opdrachtgever prijs, omdat wapenschilden en inscripties daar werden aangebracht
Let op de verwarring: predella (altaarstuk) is iets heel anders dan predal — de Belgische benaming voor de breedplaat van een breedplaatvloer.
Gerelateerde termen
- Altaar
- Altaarhek
- Lijstwerk
- Gotiek
- Dwarsschip
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
