Wat is de roede-indeling van oude ramen?
De roede-indeling is de verdeling van een raam in kleinere glasvlakken door houten roeden of loden strips. Bij oude Nederlandse ramen hangt die indeling sterk samen met de techniek van de glasproductie: zolang alleen kleine ruitjes te maken waren, bestond een raam uit veel vakjes. Naarmate het glas groter en beter werd, verdwenen de roeden stap voor stap.
Ontwikkeling in grote lijnen
Onderstaand overzicht is gebaseerd op de ontwikkeling in Amsterdam. Jaartallen zijn indicaties: per regio en per opdrachtgever liep het verschillend.
| Periode (circa) | Type | Kenmerk |
|---|---|---|
| Begin 17e eeuw | Kruiskozijn | Houten kruis verdeelt het kozijn in vier delen; kleine ruitjes van ongeveer 10 × 15 cm in glas-in-lood |
| Begin 17e eeuw | Bolkozijn | Variant van een half kruiskozijn, ook met glas-in-lood |
| Rond 1650 | Kruiskozijn met houten roeden | Grotere ruiten van ongeveer 20 × 25 cm; houten roeden vervangen het lood |
| 17e eeuw | Kloostervenster | Half kruiskozijn met houten roeden |
| Vanaf circa 1685 | Schuifraam | Vast bovenraam en schuivend onderraam, beide met roeden |
| Rond 1700 / 1750 / 1790-1850 | Vijfdeling, vierdeling, driedeling | Steeds minder en grotere ruiten per raamhoogte |
| Rond 1810 | Empirevenster | Naar binnen draaiende openslaande ramen met een zwaardere middenstijl |
| Circa 1860-1930 | T-raam | Eén ruit boven, twee ruiten onder; industrieel vervaardigd glas |
| Circa 1930-1950 | H-venster | Eén ruit in boven- en onderraam |
Waar let je op bij oude ramen?
- Ramen zeggen niet alles over de bouwdatum. Ramen werden vaak gemoderniseerd; een 17e-eeuws huis kan 19e-eeuwse schuiframen hebben. Laat bij twijfel een bouwhistoricus kijken.
- Echte roeden of plakroeden? Bij echte roeden zit elk ruitje los in de sponning. Opgeplakte roeden op één grote ruit zien er van dichtbij anders uit, vooral in schaduwwerking en profilering.
- Isoleren met behoud van roeden. Dun isolatieglas (vaak monumentenglas genoemd) past soms in de bestaande sponningen. Een voorzetraam aan de binnenzijde is een alternatief dat het buitenaanzicht ongemoeid laat.
- Maatvoering en profiel. De dikte en het profiel van de roede bepalen voor een groot deel hoe oud een raam oogt. Kopieer bij vervanging het oorspronkelijke profiel.
- Monument? Het wijzigen of vervangen van ramen is dan vergunningplichtig. Overleg vooraf met de gemeente.
Gerelateerde termen
- Kruiskozijn
- Bolkozijn
- Kloostervenster
- Empirevenster
- Kruisroede
- Patentroede
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
