Wat is een radvenster?

Een radvenster is een rond venster waarvan de opening verdeeld is door zware, radiaal geplaatste spaken van natuursteen, soms van hout, die vanuit een centrale naaf naar de buitenring uitstralen. Die opzet levert het beeld van een wiel op, en daaraan dankt het venster zijn naam.

Oculus, radvenster en roosvenster

De drie termen liggen in elkaars verlengde. Het verschil zit in de mate waarin de ronde opening is opgedeeld.

De grens tussen radvenster en roosvenster is vloeiend. Veel roosvensters hernemen in hun opbouw gewoon de radvensterindeling, maar dan uitgevoerd in slanke tracering in plaats van in zware spaken.

Periode en verspreiding

Het radvenster hoort bij de romaanse bouwkunst, ruwweg 1000 tot 1150, en loopt door tot in de vroege gotiek. De bloeitijd ligt in de 12e en 13e eeuw, met een duidelijk zwaartepunt in Italië. In de 19e eeuw keert het motief terug in de neoromaanse bouwkunst.

Bekende voorbeelden zijn San Zeno Maggiore in Verona, de Dom van Monza, Santa Maria in Tuscania, de Dom van Worms en de parochiekerk van Castle Hedingham in Engeland. Een neoromaans voorbeeld is de Heilig Hartkapel in Sint-Niklaas in België.

Verwarring in de vaktaal

Het scherpe onderscheid tussen radvenster en roosvenster is vooral een Duits en Nederlands vakonderscheid. In de meeste talen worden beide begrippen door elkaar gebruikt.

• Duits: Radfenster, tegenover Fensterrose of Rosette voor het roosvenster.
• Engels: wheel window, tegenover rose window; de ongedeelde opening blijft oculus.

Kom je in een bronvermelding het woord roosvenster tegen bij een romaanse kerk, controleer dan altijd de afbeelding. Vaak gaat het feitelijk om een radvenster.

Gerelateerde termen

• Roosvenster
• Oculus
• Tracering
• Romaanse bouwkunst
• Gotiek
• Gevel

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.