Wat is revolutiebouw?

Revolutiebouw is woningbouw die op grote schaal, in hoog tempo en zo goedkoop mogelijk werd gerealiseerd, waarbij snelheid en winst voorrang kregen boven bouwkwaliteit en vakmanschap. De term wordt vooral gebruikt voor de arbeiderswijken die tussen ongeveer 1870 en 1900 in de groeiende Nederlandse steden verrezen.

Door de industrialisatie trokken grote groepen mensen naar de stad. Particuliere investeerders sprongen in dat gat en lieten hele straten neerzetten zonder samenhangend stedenbouwkundig plan en zonder noemenswaardig toezicht.

Kenmerken

• Te lichte fundering — vaak ondiep, op te weinig palen of op slappe grond, met scheefstand en zetting tot gevolg
• Dunne muren — veelal steens of zelfs halfsteens buitenmuren zonder spouw, dus vochtdoorslag en kou
• Slechte materialen — afgekeurde of tweedehands steen, magere mortel, dunne houtmaten
• Diepe, smalle plattegronden — alkoven zonder daglicht, gebrekkige ventilatie, gedeelde sanitaire voorzieningen
• Hoge bebouwingsdichtheid met binnenterreinen die volgebouwd werden

Het einde: de Woningwet

Aan de ergste uitwassen kwam een eind met de Woningwet van 1901 (in werking getreden in 1902). Die verplichtte gemeenten tot een bouwverordening, maakte gemeentelijk bouwtoezicht mogelijk, stelde eisen aan woningkwaliteit en schiep de basis voor de woningbouwverenigingen. De Woningwet geldt daarmee als het begin van de moderne Nederlandse bouwregelgeving, een lijn die via latere bouwbesluiten doorloopt tot vandaag.

De term wordt ook wel losser gebruikt voor latere massawoningbouw van matige kwaliteit, bijvoorbeeld delen van de naoorlogse wederopbouw.

Waarom het nu nog relevant is

Veel revolutiebouwwoningen staan er nog steeds, in de negentiende-eeuwse schil van steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Koop je zo’n pand, let dan op:

• Funderingsherstel is de grootste kostenpost; laat altijd een funderingsonderzoek doen
• Optrekkend vocht door het ontbreken van een vochtkering in de muurvoet
• Houten vloeren met ingemetselde balkkoppen die kunnen zijn aangetast

Gerelateerde termen

• Fundering
• Zetting
• Gevel
• Bouwbesluit
• Renovatie

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.