Wat is een ruit?
Een ruit is een afzonderlijke glasplaat in een raam, deur of gevelopening. Het woord heeft ook een tweede, meetkundige betekenis: een vierhoek met vier gelijke zijden waarvan de hoeken geen 90 graden zijn. Die twee betekenissen hangen samen: in de vroege glasproductie werden uit ronde geblazen glasschijven kleinere stukken in ruitvorm gesneden, omdat je een cirkel zo met het minste verlies kon opdelen. Toen glas later in grote rechthoekige platen kon worden gemaakt, bleef de naam.
De ruit als glasplaat
Dikte en gewicht
Vlakglas (floatglas) is standaard leverbaar in onder meer 3, 4, 5, 6, 8, 10 en 12 mm. Een handige vuistregel voor gewicht: glas weegt ongeveer 2,5 kg per vierkante meter per millimeter dikte. Een ruit van 4 mm van 1 × 1,5 m weegt dus circa 15 kg; een isolatieglasruit van twee keer 4 mm plus spouw al ruim 30 kg. Met dat getal weet je meteen of je alleen kunt tillen en of het kozijnhout en het beslag de ruit kunnen dragen.
Enkel, dubbel, triple
- Enkel glas — U-waarde ongeveer 5,7 W/m²K. Koud, condenserend en akoestisch slecht.
- HR++-glas — dubbel glas met een coating en edelgasvulling, U-waarde rond 1,1 W/m²K.
- Triple glas — drie bladen, U-waarde ongeveer 0,6 tot 0,8 W/m²K. Zwaar; controleer altijd of het kozijn en de scharnieren het gewicht aankunnen.
Hoe lager de U-waarde, hoe minder warmte er door de ruit verdwijnt.
| Enkel glas | U-waarde ongeveer 5,7 W/m²K; koud, condenserend en akoestisch slecht |
|---|---|
| HR++-glas | Dubbel glas met coating en edelgasvulling; U-waarde rond 1,1 W/m²K |
| Triple glas | Drie bladen; U-waarde ongeveer 0,6 tot 0,8 W/m²K; zwaar, controleer kozijn en scharnieren |
Veiligheidsglas
Op plekken waar mensen tegen glas kunnen vallen of lopen is gewoon floatglas niet toegestaan. Er zijn twee soorten:
- Gelaagd glas — twee bladen met een kunststoffolie ertussen. Breekt het, dan blijven de scherven aan de folie plakken. Dit is de veilige keuze op ooghoogte, in deuren en bij glas tot vlak boven de vloer.
- Gehard glas — thermisch versterkt; valt bij breuk uiteen in kleine, weinig scherpe korrels. Sterk, maar het biedt geen doorvalveiligheid, want de hele ruit verdwijnt in één keer.
In Nederland beschrijft NEN 3569 waar in een gebouw veiligheidsglas moet worden toegepast.
Praktisch: een ruit opmeten en vervangen
- Meet de sponning, niet het oude glas — dat kan gekrompen of verkeerd besteld zijn geweest.
- Trek aan elke zijde 3 tot 5 mm speling af. Glas moet vrij in de sponning liggen; klemmend glas breekt bij de eerste temperatuurwisseling.
- Zet de ruit op stelblokjes, niet direct op het hout, zodat het gewicht op de juiste punten staat en water weg kan.
- Werk altijd met snijhandschoenen en een tweede persoon bij ruiten boven ongeveer 1 m². Draag een gebroken ruit nooit horizontaal — altijd verticaal, op de smalle zijde.
De ruit als vorm
Als meetkundige vorm is de ruit een vierkant dat “omgevallen” is: vier gelijke zijden, twee scherpe en twee stompe hoeken. Je komt die vorm door de hele bouw tegen:
- In bestrating, als ruitverband of ruitpatroon in klinkers en tegels.
- In metselwerk, als ruitvormig siermotief in de spaarvelden van baksteengotiek en romanogotiek.
- Op daken, als rombisch dakschild of ruitschild op een torenspits.
- In glas-in-lood, waar de oorspronkelijke ruitvormige stukjes glas vaak letterlijk bewaard zijn gebleven.
Gerelateerde termen
- Kozijn
- Roede
- Glas-in-lood
- Rombisch dakschild
- Bestrating legverband
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
