Wat is een sarcofaag?
Een sarcofaag is een bovengrondse doodskist van steen, soms van metaal, hout of terracotta, die vaak rijk is versierd. Het woord komt van het Griekse sarx (vlees) en phagein (eten): vleesetend. In de oudheid dacht men dat een bepaalde kalksteen het lichaam snel liet vergaan. Sarcofagen werden gebruikt door de Egyptenaren, Grieken, Romeinen en Etrusken, en later door vorsten, adel en geestelijken in kerken en grafkapellen.
Vorm en onderdelen
- De kist: meestal rechthoekig, soms met schuine of gebogen wanden. Bij Egyptische sarcofagen volgt de binnenkist vaak de vorm van het lichaam.
- Het deksel: plat, zadeldakvormig of met een liggend beeld van de overledene (een gisant).
- Versiering: reliëfs, zuilen en nissen langs de wanden, wapenschilden en inscripties.
- Sokkel: de sarcofaag staat vaak op een verhoogd voetstuk of op dragende figuren.
Toepassing in de bouwkunst
- In kerken: sarcofagen en tombes stonden in het koor, in zijkapellen of in de crypte. Hoe dichter bij het altaar, hoe hoger de status van de overledene.
- In mausolea en grafkapellen: een apart gebouw rond een of meer sarcofagen.
- Als ontwerpmotief: de sarcofaagvorm komt terug in grafmonumenten, gedenktekens en in klassiek meubilair.
- Figuurlijk: een omhulling rond iets gevaarlijks wordt ook sarcofaag genoemd. Het bekendste voorbeeld is de betonnen omhulling rond de verwoeste reactor van Tsjernobyl.
Praktisch bij restauratie
- Een stenen sarcofaag is zwaar. Laat bij verplaatsen of bij een nieuwe vloer eerst de draagkracht van de vloer en de fundering beoordelen.
- Natuursteen is gevoelig voor vocht en zouten. Reinig nooit met zuren of hogedruk; laat een steenrestaurator de aanpak bepalen.
- In monumentale kerken is vaak toestemming nodig voordat je grafmonumenten verplaatst of behandelt.
Gerelateerde termen
- Mausoleum
- Crypte
- Koor
- Marmer
- Onderdelen van een kerk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
