Wat is een schalk?

Een schalk, ook wel dienst of muurzuil genoemd, is een slanke zuil die niet vrij in de ruimte staat, maar tegen een dragend element is aangebouwd: een pijler, een zuil of een muur. Meestal gaat het om een kwartzuil, halve zuil of driekwartzuil, dus een zuil die maar voor een deel uit het muurvlak steekt. In vorm is de schalk te vergelijken met een colonnet: dun, rank en vaak met een eigen basement en kapiteeltje.

In gotische kerken loopt een schalk vaak door in de ribben van het gewelf. De schalk vormt dan als het ware het verticale begin van de gewelfrib, en een deel van de druk uit het gewelf wordt zichtbaar via de schalk naar beneden geleid. In de loop der tijd is de term schalk daardoor ook gebruikt voor een ondersteuning van een gewelfrib die niet helemaal verticaal staat.

Schalken komen ook gebundeld voor. Een pijler met meerdere schalken rondom heet een bundelpijler; de afzonderlijke schalken volgen dan elk een eigen gewelfrib of gordelboog.

Toepassing

Je ziet schalken vooral in romaanse en gotische kerken, kloosters en kapittelzalen. Ze hebben een dubbele functie:

• Architectonisch: ze benadrukken de verticale lijn en maken de opbouw van het gewelf leesbaar vanaf de vloer.
• Constructief: ze begeleiden de krachten uit de gewelfribben naar pijler of muur, al is de werkelijke draagfunctie vaak beperkt en ligt de hoofdlast in de pijler zelf.

Bij restauratie van historische interieurs is het goed te weten dat schalken soms uit een andere steensoort zijn gemaakt dan de pijler, om contrast te maken. Herstel of vervanging gebeurt dan met passende natuursteen en in overleg met de monumentenzorg.

Gerelateerde termen

• Colonnet
• Zuil
• Pijler
• Gewelfrib
• Gewelf

Bekijk onze bouwtekeningen op fredsbouwtekeningen.nl