Wat is een serliana?

Een serliana is een driedelige muur- of vensteropening waarvan het middendeel hoger is en wordt afgesloten met een halfronde boog, terwijl de twee smallere zijdelen recht zijn afgedekt. De drie delen worden van elkaar gescheiden door zuilen of pilasters, waarop de hoofdgestellen van de zijdelen rusten. Andere namen zijn Palladiaans venster en Venetiaans venster (Engels: Palladian window of Venetian window).

Herkomst van de naam

De naam verwijst naar de Italiaanse architect Sebastiano Serlio (1475-1554), die het motief beschreef en afbeeldde in zijn architectuurtraktaat, later gebundeld als Tutte l’opere d’architettura et prospetiva. Serlio heeft de vorm niet uitgevonden: het motief is afgeleid van de Romeinse triomfboog en werd al eerder door Bramante gebruikt. Andrea Palladio (1508-1580) maakte het populair, onder meer in de galerijen van de Basilica Palladiana in Vicenza. Via het Palladianisme kwam de serliana in de 18e eeuw massaal terecht in Engelse landhuizen en daarna in classicistische gebouwen in heel Europa.

Herkennen

Een echte serliana heeft drie kenmerken:

• Drie openingen naast elkaar, symmetrisch rond een breder middendeel
• Een rondboog alleen boven het midden; de zijlichten zijn recht afgedekt, vaak met een hoofdgestel (architraaf) dat op de zuilen of pilasters rust
• De boog start op de hoogte van dat hoofdgestel, zodat de horizontale lijn van de zijdelen doorloopt in de aanzet van de boog

Drie gelijke rondboogvensters naast elkaar zijn dus geen serliana, en een halfrond venster met twee stijlen (een Diocletiaans venster) ook niet.

Toepassing

In de woningbouw komt de serliana vooral voor als raam in een voorgevel, trappenhuis of topgevel, en in vereenvoudigde vorm in neoclassicistische villa’s en rijtjeshuizen. Tips bij onderhoud en vervanging:

• Behoud de verhoudingen. De zeggingskracht zit in het verschil tussen hoog middendeel en lage zijdelen; bij vervanging van kozijnen gaan dikke profielen of isolatieglas met brede randen al snel ten koste van dat beeld.
• Let op de boog. Het gebogen bovenlicht is maatwerk; meet het op een mal of sjabloon in, niet alleen op straal en breedte.
• Controleer de onderdorpels en het hoofdgestel. Het horizontale deel boven de zijlichten vangt water; rot en scheuren ontstaan daar het eerst.
• Monument? Bij beschermde panden is voor wijziging van zo’n beeldbepalend venster meestal een vergunning nodig.

Gerelateerde termen

• Pilaster
• Zuil
• Kozijn
• Diocletiaans venster
• Blinde boog
• Palladianisme

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.