Wat is sgraffito?
Sgraffito is een decoratietechniek voor muren en gevels waarbij twee of meer lagen pleister in contrasterende kleuren over elkaar worden aangebracht, waarna de bovenste laag, terwijl die nog vers is, plaatselijk wordt weggekrast. Op de weggekraste plekken komt de onderliggende kleur tevoorschijn, zodat een tekening in lijnen en vlakken ontstaat. De naam komt van het Italiaanse graffiare, krassen.
Hoe het werkt
- Op een draagkrachtige, bevochtigde ondergrond komt een uitvlaklaag.
- Daarop volgen één of meer dunne lagen kalkpleister, elk gekleurd met pigment (bijvoorbeeld een donkere onderlaag en een lichte toplaag).
- Het ontwerp wordt met een sjabloon of een doorgeprikte tekening (spons) op de verse toplaag overgebracht.
- Met krabbers, messen en lussen wordt de toplaag weggeschraapt tot op de gewenste laag. Dat moet gebeuren zolang de kalk nog niet is uitgehard, dus in beperkte tijd en per vak.
Net als bij een fresco bindt het pigment mee in de kalk, waardoor goed uitgevoerd sgraffito buiten eeuwen mee kan gaan.
Waar je het ziet
- Renaissance-Italië: gevels van paleizen in onder meer Rome en Florence; veel daarvan is verweerd.
- Midden-Europa: vanaf de 16e eeuw in Duitsland, Oostenrijk en Bohemen, met complete gevels vol sgraffito, zoals het kasteel van Litomyšl in Tsjechië.
- Art nouveau in Brussel (ca. 1890-1915): bekende voorbeelden zijn het Cauchiehuis (1905) in Etterbeek, woning en atelier van decorateur Paul Cauchie, met de grootste bewaarde sgraffitogevel van België, en het huis Ciamberlani van Paul Hankar.
Toepassing: onderhoud en restauratie
- Water is de grootste vijand. Houd goten, afdekkingen en kroonlijsten boven het sgraffito in orde; vrijwel alle schade begint met inwaterend of optrekkend vocht.
- Geen cement en geen dichte verf. Herstel met kalkmortel die qua sterkte en kleur aansluit. Cementmortel, kunststofverf of een waterafstotende coating sluiten vocht op en laten de oude pleister afdrukken.
- Voorzichtig reinigen. Geen hogedruk of zuur; begin met water en een zachte borstel en laat een restaurator proeven doen.
- Losse delen niet wegkappen. Holle plekken kunnen vaak met injectie worden vastgezet; laat dat aan een gespecialiseerde restaurator over.
- Monument? Bij een beschermd pand is voor herstel of wijziging van het sgraffito vaak een vergunning nodig.
Gerelateerde termen
- Fresco
- Kalk
- Pleisterlaag
- Art nouveau
- Gebluste kalk
- Monument
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
