Wat is een sikhara?
Een sikhara (ook geschreven als shikhara) is de torenachtige opbouw boven het heiligdom van een hindoeïstische of jaïnistische tempel in Noord-India. Het woord komt uit het Sanskriet en betekent ongeveer bergtop. De toren staat recht boven de garbhagriha, de kleine, donkere cel waarin het godsbeeld staat, en markeert zo van ver het heiligste punt van de tempel.
Vorm en opbouw
In de Noord-Indiase tempelstijl, de Nagara-stijl, heeft de sikhara meestal een gebogen, bijenkorfachtige vorm: de zijden lopen eerst bijna verticaal op en buigen naar boven toe naar binnen. De toren is opgebouwd uit horizontale lagen natuursteen en is rijk bewerkt.
Bovenop zit de bekroning:
- Amalaka: een grote, platte, geribde stenen schijf die de top afsluit.
- Kalasha: een vaasvormige bekroning boven de amalaka.
Er bestaan verschillende typen. Een eenvoudige sikhara bestaat uit één gebogen toren. Bij rijkere tempels zijn kleinere torentjes tegen de hoofdtoren geplaatst, zodat een samengestelde, berglandschapachtige massa ontstaat. De tempels van Khajuraho, zoals de Kandariya Mahadeva-tempel uit de 11e eeuw, zijn daar bekende voorbeelden van.
Verschil met de vimana in Zuid-India
In de Zuid-Indiase Dravida-stijl heet de toren boven het heiligdom vimana. Die is meestal piramidevormig en getrapt, met duidelijk gescheiden verdiepingen. Het woord shikhara verwijst in die traditie alleen naar de koepelvormige bekroning bovenop de vimana. Wie over Indiase tempels leest, moet dus opletten welke traditie bedoeld wordt.
| Noord-India, Nagara-stijl: sikhara | Toren boven het heiligdom, meestal gebogen en bijenkorfachtig: de zijden lopen eerst bijna verticaal op en buigen naar boven toe naar binnen. |
|---|---|
| Zuid-India, Dravida-stijl: vimana | Toren boven het heiligdom, meestal piramidevormig en getrapt met duidelijk gescheiden verdiepingen. Shikhara betekent hier alleen de koepelvormige bekroning bovenop de vimana. |
Toepassing van het begrip
In de bouwgeschiedenis is de sikhara het herkenningspunt waaraan je een Noord-Indiase tempel het snelst herkent. De vergelijking met een westerse kerktoren gaat maar ten dele op: een sikhara is geen klokkentoren en niet toegankelijk, maar een massieve opbouw die de heilige berg symboliseert en het heiligdom eronder benadrukt.
Gerelateerde termen
- Koepel
- Kruisbloem
- Dakruiter
- Ornament
- Antentempel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
