Wat is een sikkelspant?

Een sikkelspant is een boogspant in vakwerk waarvan niet alleen de bovenrand, maar ook de onderrand gebogen is. Beide randen lopen naar de opleggingen toe naar elkaar toe, waardoor het spant de vorm krijgt van een sikkel of halve maan. In het Engels heet het een crescent truss.

Herkomst en gebruik

Het sikkelspant werd vooral in de tweede helft van de 19e eeuw toegepast als ijzeren kapspant voor gebouwen met een grote vrije overspanning: stationsoverkappingen, markthallen, fabriekshallen en tentoonstellingsgebouwen. Een bekend voorbeeld is de 19e-eeuwse overkapping van station Liverpool Lime Street in Engeland, waar de spanten als “sickle girders” werden uitgevoerd. De gebogen onderrand gaf een lichte, open hal zonder tussenkolommen, en de vakwerkstaven tussen de randen maakten het spant stijf met weinig materiaal.

Verschil met boogspant en polonceau-spant

• Boogspant: verzamelnaam voor spanten met een gebogen vorm. Bij veel boogspanten is alleen de bovenrand gebogen en loopt de onderrand recht (of er is een trekstang). Het sikkelspant is een specifieke vorm met twee gebogen randen.
• Polonceau-spant: een ijzeren driehoeksspant met rechte bovenranden, waarbij elke dakhelft wordt ondersteund door een schoor en trekstangen. Geen boog, maar een zadeldakvorm.
• Vakwerkligger met evenwijdige randen: rechte boven- en onderrand; minder sierlijk, maar eenvoudiger te maken.

Toepassing: sikkelspanten bij herbestemming

Historische ijzeren overkappingen worden vaak hergebruikt als markthal, evenementenlocatie of kantoor. Let dan op:

1. Corrosie bij knooppunten. Vocht en vuil blijven hangen waar staven samenkomen en bij de opleggingen. Controleer daar extra op roestvorming en materiaalverlies.
2. Klinknagels. Historische spanten zijn geklonken, niet gelast of gebout. Losse of weggeroeste klinknagels vervangen door een passende verbinding, in overleg met een constructeur met ervaring in historisch ijzer.
3. Materiaal onderzoeken. Gietijzer, smeedijzer en vroeg staal gedragen zich verschillend; lassen op oud ijzer is niet zonder meer mogelijk.
4. Brandwerendheid. Onbeschermd ijzer verliest bij brand snel zijn sterkte. Bij een nieuwe functie gelden vaak nieuwe eisen; een brandwerende coating of een brandveiligheidsconcept kan de spanten zichtbaar houden.
5. Monumentenstatus. Veel van deze overkappingen zijn beschermd. Check dit vóór je plannen maakt; wijzigingen vragen dan een omgevingsvergunning.

Laat de draagkracht van een historisch spant altijd opnieuw beoordelen voordat er extra belasting bij komt, zoals installaties, isolatie of zonnepanelen.

Gerelateerde termen

• Boogspant
• Polonceau-spant
• Spant
• Kapspant
• Vakwerk
• Brandwerendheid
• Monument

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.