Wat is een slangenmuur?
Een slangenmuur, ook slingermuur genoemd (Engels: crinkle-crankle wall), is een tuinmuur die in een golvende, slangvormige lijn is gemetseld om windluwe, zonnige nissen te maken waarin warmteminnend fruit kan groeien. De holle kant van elke bocht vangt zonlicht en houdt de wind tegen; de stenen houden warmte vast en geven die ’s avonds af. Zo ontstaat een microklimaat waarin perziken, abrikozen en vijgen het in Nederland wel redden.
Geschiedenis en constructie
De meeste Nederlandse slangenmuren staan bij buitenplaatsen in Utrecht en Noord-Holland, veelal aangelegd in de 18e eeuw, en zijn vaak rijksmonument. Het bekendste voorbeeld is de slangenmuur van Slot Zuylen in Oud-Zuilen: circa 120 meter lang, gebouwd in het midden van de 18e eeuw. Er groeien nog steeds vijgen en ander leifruit langs. Ook bij Huis te Manpad in Heemstede staat een lange slangenmuur.
Constructief heeft de golfvorm een groot voordeel. Een rechte halfsteens muur is slap en kan bij windbelasting omvallen, tenzij je om de paar meter een steunbeer bouwt. Door de golvende vorm werkt de muur als een reeks bogen die elkaar steunen, waardoor een halfsteens slangenmuur zonder steunberen stabiel is. Dat scheelt uiteindelijk stenen ten opzichte van een dikkere, rechte muur.
Toepassing
- Oriëntatie: leg de muur oost-west, zodat de nissen aan de zuidzijde de meeste zon vangen.
- Fundering: geef ook een halfsteens slangenmuur een doorgaande fundering onder de vorstgrens; de golf moet in de fundering terugkomen.
- Afdekking: voorzie de muur van een muurafdekking of rollaag die regenwater afvoert, anders verzadigt het metselwerk en vriest het kapot.
- Restauratie: gebruik bij historische muren een zachte kalkmortel die past bij de oude steen en vraag bij een rijksmonument eerst een omgevingsvergunning aan.
- Veelgemaakte fout: een te kleine golfuitslag. Hoe vlakker de golf, hoe minder stabiliteitswinst; laat bij een nieuwe muur de vorm en hoogte door een constructeur controleren.
Gerelateerde termen
- Halfsteens muur
- Steunbeer
- Metselverband
- Metselen
- Baksteen
- Oranjerie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
