Wat is een sleutelstuk?

Een sleutelstuk is een platte, houten ondersteuning onder het eind van een balk, meestal een moerbalk, die zelf weer wordt gesteund door een korbeel (schuine schoor) en een muurstijl (verticale stijl tegen de muur). Andere namen zijn balksleutel en soms slof of balkslof. Samen vormen muurstijl, korbeel en sleutelstuk een korbeelstel.

Werking en kenmerken

• Vormvaste driehoek. Muurstijl, korbeel en sleutelstuk vormen een driehoek die niet kan vervormen. Dat verstijft de verbinding tussen balk en muur.
• Kortere overspanning. Het sleutelstuk steekt onder de balk uit de muur en draagt de balk een stukje vóór de muur. De krachten gaan via stijl en korbeel naar het metselwerk.
• Aan beide zijden. Moerbalken hadden vaak aan weerszijden een sleutelstuk.
• Versierd. Sleutelstukken zijn vaak gedecoreerd, bijvoorbeeld met een peerkraal, uithollingen of ingesneden lijsten. Ook de nagels waarmee ze onder de balk zaten, werden soms decoratief benut. Soms is de korbeel gekromd, zodat het uitstekende deel minder in de weg zit.

Verschil met een console: een sleutelstuk hoort bij een houtconstructie met stijl en korbeel. Een console is een losse dragende klos (van hout, steen of ander materiaal) zonder die constructie. Een oud sleutelstuk dat zonder korbeel en stijl is hergebruikt, werkt in feite als console.

Bouwhistorisch onderzoek van Erfgoed Leiden beschrijft onder meer een sleutelstuk met korbeel aan de Langebrug 55, gedateerd rond 1400.

Toepassing bij verbouw en restauratie

1. Laat het korbeelstel heel. Een korbeel of muurstijl verwijderen “voor de ruimte” haalt de stijfheid uit de constructie. Wijzigingen eerst laten beoordelen door een constructeur.
2. Controleer de balkkoppen. Rot ontstaat vaak waar balk en sleutelstuk in of tegen een vochtige muur liggen. Prik met een priem of schroevendraaier op zachte plekken.
3. Herstel gericht. Vervang alleen het aangetaste deel en laat een restauratietimmerman of constructeur bepalen hoe.
4. Check de monumentenstatus. Bij een monument is voor ingrepen in historische constructies meestal een vergunning nodig; vraag het na bij de gemeente.
5. Documenteer. Foto’s en maten van decoraties helpen bij herstel en bouwhistorisch onderzoek.

Gerelateerde termen

• Moerbalk
• Karbeel
• Kinderbalk
• Console
• Draagsteen
• Peerkraal
• Moerbalkrestauratie

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.