Wat is een sluis?

Een sluis is een waterbouwkundig kunstwerk dat twee wateren met een verschillend waterpeil verbindt via beweegbare afsluitmiddelen, zodat schepen kunnen passeren of de waterstroom geregeld kan worden. Oude namen zijn verlaat en sas. In tegenstelling tot een stuw, die water vasthoudt op een bepaald peil, is een sluis vooral een doorgang.

Soorten sluizen

• Schutsluis (scheepvaartsluis). Twee sluishoofden (boven- en benedenhoofd) met daartussen de kolk. Hiermee worden schepen van het ene peil naar het andere gebracht.
• Spuisluis. Laat bij laag buitenwater overtollig water vrij weg, bijvoorbeeld naar zee. Bekend zijn de spuisluizen in de Afsluitdijk bij Den Oever en Kornwerderzand.
• Uitwateringssluis en inlaatsluis. Voeren water af uit een polder of boezem, of laten juist water in om het peil op te zetten.
• Keersluis. Sluit een waterweg af bij te hoog of te laag water, als onderdeel van een waterkering.

Hoe werkt schutten?

1. Het schip vaart de kolk in; de deuren aan die kant sluiten.
2. Via nivelleeropeningen (schuiven in of naast de deuren) stroomt water in of uit de kolk. Opzetten brengt de kolk op het hogere peil, aflaten op het lagere.
3. Is het peil gelijk aan het water aan de andere kant, dan gaan die deuren open en vaart het schip verder.

Sluisdeuren

• Puntdeuren. Het meest voorkomende type: twee draaideuren die onder een hoek tegen elkaar sluiten, met de punt naar het hoge water. De waterdruk drukt ze dicht.
• Roldeuren en schuifdeuren. Bewegen zijwaarts in een deurkas; geschikt voor brede sluizen.
• Hefdeuren. Gaan verticaal omhoog.
• Overige. Onder meer enkele draaideuren, waaierdeuren, klepdeuren en segmentdeuren.

Toepassing

Een sluis is een bijzonder kunstwerk: ontwerp, bouw en beheer liggen bij Rijkswaterstaat, het waterschap of de provincie. Ter illustratie van de schaal: de Zeesluis IJmuiden, geopend in 2022, is 500 meter lang, 70 meter breed en 18 meter diep. Voor bouwers en kleine ondernemers is vooral van belang dat werkzaamheden nabij een sluis of waterkering vaak onder de regels van de waterbeheerder vallen. Vraag dus eerst na wat er geldt.

Aandachtspunten voor watersporters: volg de lichten en aanwijzingen van de sluiswachter, houd afstand tot de deuren en houd de lijnen bij tijdens het schutten.

Gerelateerde termen

• Kunstwerk
• Waterkering
• Gemaal
• Boezem
• Polder
• Nooddijk

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.