Wat is smeedijzer?

Smeedijzer is koolstofarm, taai ijzer met fijne slakinsluitingen, dat warm gesmeed kan worden en vóór de opkomst van goedkoop staal het belangrijkste constructie-ijzer was. Het bevat maar heel weinig koolstof (meestal minder dan 0,1 procent). Dat maakt het, in tegenstelling tot gietijzer, niet bros maar vervormbaar en goed smeedbaar en lasbaar in het vuur.

Hoe werd het gemaakt?

• Renoven (bloeiovens). IJzererts werd met houtskool verhit tot een sponsachtige ijzerklomp (wolf of loep) ontstond. Door die gloeiend uit te smeden werden slak en verontreinigingen eruit geslagen.
• Puddelproces. Vanaf eind achttiende eeuw (Henry Cort, 1784) werd ruwijzer uit de hoogoven in een puddeloven omgeroerd, waarbij de koolstof verbrandde. Zo kon smeedijzer op industriële schaal worden gemaakt.

Rond het einde van de negentiende eeuw verdrong vloeistaal het smeedijzer. Echt smeedijzer wordt nu nauwelijks nog geproduceerd.

Toepassing

In oude gebouwen kom je smeedijzer tegen als muuranker, trekstang, dievenijzer, hekwerk, balustrade, scharnier en klimijzer. Het ‘smeedijzeren’ hek dat je nu koopt, is in de praktijk bijna altijd gemaakt van zacht staal.

1. Herken het. Smeedijzer roest vaak in vezels of laagjes langs de lengte (door de slakinsluitingen), terwijl gietijzer bij breuk een korrelig breukvlak heeft en meestal herkenbaar is aan gegoten vormen.
2. Bescherm tegen corrosie. Ontroest tot op gezond metaal, breng een roestwerende grondverf aan en werk af met een geschikte deklaag.
3. Herstel vakkundig. Bij monumenten: laat herstel van historisch smeedwerk door een gespecialiseerde smid uitvoeren en overleg met de gemeente over vergunningsplicht.

Veelgemaakte fout: een geroest smeedijzeren muuranker of hekwerk volledig vervangen terwijl het nog te herstellen was. Roestend ijzer zet uit en kan metselwerk splijten; tijdig ontroesten en conserveren voorkomt dat.

Gerelateerde termen

• Staal
• Corrosie
• Muuranker
• Dievenijzer
• Klimijzers
• Hoogovenslak en staalslak

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.