Wat is smoren?
Smoren is het onderdeel van het bakproces waarbij baksteen of dakpannen in een zuurstofarme atmosfeer in de oven verblijven, waardoor de rode kleur van de klei verandert in blauwgrijs tot antraciet. Het resultaat noemt men gesmoord of blauw gesmoord. In de keramiek heet hetzelfde principe reducerend bakken of reductiebrand.
Hoe werkt smoren?
Roodbakkende klei bevat veel ijzeroxide; dat geeft gebakken klei de rode kleur. Wordt aan het eind van het bakproces de luchttoevoer afgesloten, dan onttrekt het verbrandende brandstof zuurstof aan het ijzeroxide. Daardoor verkleurt de scherf naar grijsblauw.
- Vroeger: de gaar gebakken stenen bleven enkele dagen in de rook van smeulend (elzen)hout of in de damp van bijvoorbeeld steenkool in de afgesloten oven.
- Nu: fabrikanten sluiten de luchttoevoer af terwijl het gas blijft branden, soms met toevoeging van stikstof. Zo worden onder meer blauw gesmoorde dakpannen, grijze en grijsgroene bakstenen en blauwe papensteen gemaakt.
Omdat de kleur in de klei zelf ontstaat, is smoren iets anders dan een engobe of glazuur: die worden als aparte laag op het oppervlak aangebracht.
Toepassing
- Monumenten en dorpsgezichten. Blauw gesmoorde dakpannen passen bij veel historische Nederlandse daken. Vraag bij een monument vooraf na welke kleur en pan de gemeente of monumentenzorg verwacht.
- Kleurverschil accepteren. Gesmoorde producten hebben een levendig, ongelijk kleurbeeld. Meng bij het leggen of metselen pannen of stenen uit verschillende pakketten.
- Bijbestellen bij reparatie. Neem een monster mee; kleuren verschillen per fabrikant en per productiepartij.
- Gesmoord, engobe of geglazuurd? Vraag bij de leverancier expliciet welke afwerking een donkere pan heeft; op foto lijken ze vaak op elkaar.
Veelgemaakte fout: gesmoord en engobe door elkaar halen. Bij beschadiging van een engobe kan de rode scherf zichtbaar worden; bij een gesmoord product ontstaat de kleur in de klei zelf.
| Gesmoord | De kleur ontstaat in de klei zelf. |
|---|---|
| Engobe | Aparte laag op het oppervlak; bij beschadiging kan de rode scherf zichtbaar worden. |
| Geglazuurd | Aparte laag op het oppervlak aangebracht. |
Gerelateerde termen
- Baksteen fabricage
- Dakpan productie
- Papensteen
- Engobe
- Ringoven
- Dakpannen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
