Wat is een smuiger?
Een smuiger (ook smuigerd) is een brede en diepe schouw uit de Zaanstreek, vaak tot aan het plafond bekleed met tegeltjes met bijbelse voorstellingen. Bovenaan heeft de smuiger een naar voren welvende kuif, bedoeld om zoveel mogelijk warmte de kamer in te brengen en vast te houden. De smuiger hoort bij de traditionele Zaanse houtbouw.
Opbouw en kenmerken
- Kuif. Het naar voren gebogen bovendeel boven de stookplaats. Het vangt de opstijgende warmte op en stuurt die de ruimte in.
- Tegelwerk. De wanden zijn betegeld, meestal met bijbeltegels. De voorstellingen zijn nagemaakt uit prentenbijbels, zoals het werk van Pieter Hendriksz Schut en Jan Luiken. Ook landschappen, bloemen, dieren en vogels komen voor.
- Haardplaat. Toen nog op de grond werd gestookt, stond rond het vuur een gietijzeren haardplaat. Die beschermde de tegels en het muurwerk tegen de hitte en straalde warmte terug.
- Vuurplaat. Een ijzeren vloerplaat voor de stookplaats, die ook werd gebruikt om de voeten te warmen.
Functie
Een smuiger had twee doelen: de warmte van vuur, kachel en rookkanaal vasthouden en afgeven aan de kamer, en de trek in de schoorsteen bevorderen. De naam komt van het werkwoord smuigen: roken, smeulen.
Toepassing
- Laat eerst inspecteren. Wilt u een oude smuiger weer gebruiken, laat dan het rookkanaal en de schoorsteen controleren en vegen door een vakbedrijf.
- Behoud de tegels. Losse of gescheurde tegels niet zomaar vervangen door nieuwe. Laat ze bij voorkeur herplaatsen door een restaurateur met ervaring in historisch tegelwerk.
- Monumentenstatus nagaan. Bij een (gemeentelijk) monument is voor wijzigingen aan een smuiger vaak een vergunning nodig. Vraag dit vooraf na bij de gemeente.
- Kachel in een smuiger. Plaats bij een kachel een geschikte rookgasafvoer in het kanaal en houd de voorschriften van de kachelfabrikant aan.
- Documenteer. Fotografeer en nummer tegels voordat iets wordt gedemonteerd.
Veelgemaakte fout: een historische smuiger met cementmortel repareren. Dat is hard en dampdicht en kan oude tegels en metselwerk beschadigen.
Gerelateerde termen
- Open haard
- Schoorsteen
- Schoorsteenpijp
- Schoorsteenplaat
- Gevelsteen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
