Wat is een spaarveld?
Een spaarveld is een ondiep, terugliggend vlak in een gemetselde muur, dat een stukje dieper ligt dan het omringende metselwerk. Het wordt ook wel blind veld genoemd. Het veld is vaak gevuld met siermetselwerk, zoals visgraat- of vlechtpatronen, en wordt aan de bovenzijde regelmatig afgesloten met een reeks kleine rondboogjes (een rondboogfries). Spaarvelden kwamen vooral veel voor in de Romaanse periode; in Groninger en Friese dorpskerken zijn ze nog volop te zien.
Kenmerken
- Verdiept vlak. Het veld ligt meestal slechts een halve steen of minder terug ten opzichte van de gevel. Het is geen opening en loopt niet door de muur heen.
- Omlijsting. De rand wordt gevormd door de volle muurdelen eromheen, soms met verticale muurstroken (lisenen) en een boogfries aan de bovenkant.
- Vulling. Siermetselwerk, afwisselend gekleurde stenen of gewoon vlak metselwerk.
- Functie. Vooral decoratief: het geleedt een grote, gesloten muur. Daarnaast bespaart het wat materiaal, vandaar de naam.
- Verschil met een blinde nis. Een blinde nis is een losse, vaak diepere uitsparing; een spaarveld is een breed, ondiep vlak dat deel uitmaakt van de geleding van de hele gevel.
Toepassing
Bij onderhoud of restauratie van gevels met spaarvelden:
- Documenteer het patroon. Fotografeer en teken het siermetselwerk voordat je iets uithakt, zodat het verband exact terug te brengen is.
- Gebruik passende stenen en mortel. Bij historisch metselwerk past meestal een kalkmortel beter dan een harde cementmortel; die laatste kan het zachte oude metselwerk beschadigen. Laat de mortelkeuze bepalen door een restauratiedeskundige.
- Let op waterafvoer. De onderrand van een spaarveld vangt regenwater. Controleer daar extra op uitgespoelde voegen en vorstschade.
- Vraag vooraf toestemming. Kerken en oude gebouwen met spaarvelden zijn vaak een monument; voor ingrepen aan de gevel is dan een omgevingsvergunning nodig.
Veelgemaakte fout: het siermetselwerk in een spaarveld bij voegwerk “rechttrekken” of vervangen door gewoon halfsteensverband, waardoor het oorspronkelijke patroon verloren gaat.
Gerelateerde termen
- Blinde nis
- Siermetselwerk
- Rondboogfries
- Vlechting
- Romaans
- Spaarboog
- Spitsboog
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
