Wat is een spatpen?
Een spatpen is een kleine extra pen, vaak ongeveer 10 mm hoog, naast de hoofdpen van een pen-en-gatverbinding. Je vindt hem vooral in de hoekverbindingen van ramen, deuren en kozijnen, aan de buitenkant van de pen. Waar de hoofdpen een stuk smaller is dan het hout, vult de spatpen het stukje daarnaast gedeeltelijk op: als een klein “nokje” aan de bovenzijde van de pen. In het Engels heet dit een haunch, de verbinding een haunched tenon.
Functie
- Kromtrekken tegengaan. Een bovendorpel of regel wil door vochtwisselingen gaan torderen of bollen. Doordat de spatpen ook in het hout van de stijl grijpt, wordt het uiteinde van de regel over een grotere breedte vastgehouden.
- Geen doorgaande naad. Zonder spatpen zou aan de buitenzijde van de hoek een open naad of een open sponning ontstaan. De spatpen vult de groef of sponning op, zodat de hoek dicht blijft.
- Sterkte bewaren in de stijl. De hoofdpen blijft wat van de kopse kant van de stijl af, zodat het hout boven het gat niet uitbreekt (het “spatten” van het hout). De lagere spatpen houdt toch de volle breedte vast.
Toepassing
Spatpennen worden vooral toegepast bij een gesloten pen-en-gatverbinding, zodat er zo min mogelijk naden en openingen zijn waarin water kan trekken. Zo maak je hem:
- Teken de pen af. Bepaal de breedte van de hoofdpen; laat aan de kopse kant van de stijl voldoende hout staan boven het gat.
- Laat een spatpen staan. Zaag aan die kant niet de volle wang weg, maar laat een lage strook staan, ongeveer zo diep als de groef of sponning.
- Steek het gat en de uitsparing. Hak in de stijl het pengat en een ondiepe uitsparing voor de spatpen.
- Passen en lijmen. De verbinding moet strak passen. Gebruik bij buitenwerk een watervaste houtlijm en verf de kopse kanten goed af.
Veelgemaakte fout: de spatpen te hoog maken. Dan blijft er boven het gat te weinig hout in de stijl over en splijt de stijl alsnog bij het inslaan of door werking van het hout.
Gerelateerde termen
- Houtverbindingen
- Kozijn
- Bovendorpel
- Stijl
- Dorpel
- Regel
- Spiegelstuk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
