Wat is een spitsboog?

Een spitsboog is een boog die bestaat uit twee cirkelsegmenten die bovenin in een punt samenkomen. De middelpunten van de twee cirkelbogen liggen naast elkaar op de aanzetlijn (de lijn waarop de boog begint), of daarbuiten. De spitsboog is het kenmerkende boogtype van de gotiek, de bouwstijl die vanaf de 12e eeuw in Frankrijk ontstond en zich over Europa verspreidde. Je ziet hem in vensters, deuren, gewelven en arcaden.

Vormen

• Gelijkzijdige spitsboog. De straal van de cirkelbogen is gelijk aan de overspanning. Boog en aanzetlijn vormen dan een gelijkzijdige driehoek.
• Lancetboog. De straal is groter dan de overspanning; de boog is slank en hoog.
• Gedrukte spitsboog. De straal is kleiner dan de overspanning; de boog is lager en breder.

Constructieve voordelen

• Hoogte los van de breedte. Bij een rondboog is de hoogte altijd de helft van de overspanning. Bij een spitsboog kun je de hoogte kiezen. Daardoor kunnen bogen van verschillende breedte toch even hoog uitkomen, wat in kruisribgewelven veel oplost.
• Kleinere spatkrachten. Een spitsboog brengt de belasting steiler naar beneden af dan een even brede rondboog. De horizontale kracht op de steunpunten is daardoor kleiner, al blijft die aanwezig; daarom hebben gotische kerken steunberen en luchtbogen.
• Grotere openingen. Dankzij die gunstiger krachtsafdracht konden muren dunner en vensters groter worden.

Toepassing

1. Herstel van een historische boog. Meet de boog nauwkeurig in en maak een mal (formeel) van hout om de stenen op te metselen. Laat de mal staan tot de mortel voldoende sterk is.
2. Kozijnen op maat. Spitsboogkozijnen zijn maatwerk. Laat de boogvorm opmeten op meerdere punten, omdat oude bogen vaak niet exact symmetrisch zijn.
3. Sluitsteen niet als eerste. Metsel vanaf beide aanzetten gelijkmatig omhoog en plaats de bovenste steen als laatste.
4. Let op scheuren bij de top of verschoven aanzetten: dat wijst op wijkende steunpunten.

Veelgemaakte fout: bij een verbouwing een steunbeer of muurdeel naast een boog verwijderen. Zonder dat tegengewicht kan de boog uitwijken.

Gerelateerde termen

• Gotiek
• Lancetboog
• Rondboog
• Kruisribgewelf
• Steunbeer
• Luchtboog
• Maaswerk
• Spatkrachten

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.