Wat is een spitsboogfries?
Een spitsboogfries is een meestal horizontaal muurelement dat bestaat uit een reeks aaneengeschakelde kleine spitsboogjes. Het is een vorm van boogfries: een decoratieve band in de gevel, meestal net onder de dakrand of goot, langs een topgevel of als geleding op een toren. Waar de rondboogfries hoort bij de romaanse bouwkunst, past de spitsboogfries bij de overgang naar de gotiek (romanogotiek) en de gotiek zelf. Je ziet hem vooral bij middeleeuwse bakstenen kerken, bijvoorbeeld in Groningen en Friesland.
Kenmerken
- Kleine, herhaalde boogjes. Elk boogje bestaat uit twee korte cirkelsegmenten die bovenin in een punt samenkomen, net als een grote spitsboog.
- Licht uitkragend of verdiept. De boogjes liggen iets voor of juist iets achter het muurvlak, zodat er een schaduwlijn ontstaat.
- Steunpunten. De boogjes rusten vaak op kleine consoles of kraagsteentjes, of lopen over in lisenen (smalle verticale muurstroken).
- Materiaal. In baksteen worden de boogjes gemaakt van gehakte of speciaal gevormde stenen (formstenen); bij natuursteen worden ze uit blokken gehouwen.
Toepassing
- Eerst documenteren. Meet en fotografeer de fries vóór herstel. Teken minstens één boogje op ware grootte uit; in oude gevels verschillen de boogjes vaak onderling.
- Passende stenen. Vervang beschadigde stenen door stenen van vergelijkbaar formaat, kleur en hardheid. Formstenen moeten meestal op maat worden gemaakt of gehakt.
- Mortel afstemmen. Gebruik bij historisch metselwerk een mortel die niet harder is dan de steen, zodat scheuren in de voeg ontstaan en niet in de steen.
- Waterafvoer controleren. Een fries direct onder de goot krijgt veel water. Controleer goot en dakrand, anders keert de schade snel terug.
Veelgemaakte fout: een spitsboogfries herstellen met een harde cementmortel of afwijkende moderne stenen. Dat valt direct op en kan de oude stenen laten afvriezen.
Gerelateerde termen
- Spitsboog
- Rondboogfries
- Boogfries
- Kruisboogfries
- Fries
- Gotiek
- Romanogotiek
- Console
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
