Wat is een stadsboerderij?
Een stadsboerderij is een boerderij die binnen een stad ligt. De term heeft twee betekenissen:
- Historisch: een boerenbedrijf binnen de stadsmuren of wallen. Tot in de achttiende eeuw, en soms nog veel later, hielden boeren in de stad vee en verbouwden ze groente op de grond buiten de muren.
- Modern: een uitgebreide kinderboerderij of een plek voor stadslandbouw en natuureducatie, vaak in een park of aan de stadsrand.
De historische stadsboerderij
Zo’n boerderij bestond meestal uit een woning met stallen, bergruimte voor hooi en gereedschap en een mestplaats, compact gebouwd op een smal stadskavel. Voor de boer bood de stad bescherming tegen plundering; voor de stad betekende het voedsel dichtbij, ook bij een belegering. In Deventer werden de boeren die in de stad woonden ‘wortelboeren’ genoemd, naar de wortels waarmee ze hun vee voerden. In de zomer ging het vee naar de weiden buiten de stad.
Door stadsuitbreiding en hygiëne-eisen verdwenen de meeste stadsboerderijen. Wat overblijft, herken je aan een brede deur of inrijpoort, een hoge zolder voor hooi en soms nog restanten van een stal achter een gewone gevel.
Toepassing
- Herken het pand. Een opvallend diep pand met een grote deur in een oude binnenstad kan een voormalige stadsboerderij zijn. Het gemeentearchief of een bouwhistoricus kan het bevestigen.
- Check de monumentstatus. Veel overgebleven stadsboerderijen zijn rijks- of gemeentelijk monument. Voor verbouwing heb je dan een omgevingsvergunning nodig.
- Let op de constructie. Oude stalvloeren, balklagen en funderingen hebben vaak te lijden gehad van mest en vocht. Laat bij herbestemming de houten balken en de fundering onderzoeken.
- Dieren houden? Wil je een moderne stadsboerderij beginnen, kijk dan eerst in het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) of dat ter plekke is toegestaan.
Veelgemaakte fout: bij herbestemming tot woning de oude stal volledig dichtzetten zonder ventilatie. Het vochtige, met mest belaste metselwerk droogt dan niet uit, met schimmel en houtrot als gevolg.
Gerelateerde termen
- Boerderij
- Langhuisboerderij
- Potstal
- Herbestemming
- Monument
- Bestemmingsplan
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
