Wat is een stergewelf?
Een stergewelf is een ribgewelf waarbij de ribben samenkomen in de vorm van een ster. De ribben vormen meestal driehoeken, met daartussen de gewelfvelden. Het stergewelf is een verdere uitwerking van het kruisribgewelf: naast de diagonale ribben komen er extra ribben bij, waardoor elk gewelfvak een eigen sterpatroon krijgt.
Die extra ribben hebben eigen namen. Tiercerons lopen vanaf het aanzetpunt van het gewelf naar de nok, maar niet naar de centrale sluitsteen. Liernes zijn korte verbindingsribben die niet uit een aanzetpunt komen en ribben onderling verbinden; juist zij maken vaak de ster. In Engeland ontwikkelden tiercerons en liernes zich in de dertiende en vroege veertiende eeuw. Het stergewelf werd vervolgens een kenmerkende vorm van de late gotiek in grote delen van Europa. Een voorbeeld in België is de Sint-Salvatorskathedraal in Brugge.
Herkennen
Kijk per vak tussen twee gordelbogen. Zie je in elk vak een losse, op zichzelf staande ster rond het midden, dan is het een stergewelf. Lopen de ribben ononderbroken door over meerdere vakken heen en vormen ze een doorlopend raster, dan is het een netgewelf.
Toepassing
- Boor of veranker niet in de ribben. Bevestig verlichting of installaties alleen na advies van een restauratiedeskundige; ribben en sluitstenen zijn kwetsbaar en vaak monumentaal.
- Let op scheuren bij sluitstenen en aanzetten. Scheuren langs ribben of rond kruispunten kunnen wijzen op beweging van muren of steunberen. Laat dat constructief beoordelen.
- Onderzoek oude afwerkingen. Ribben en velden kunnen historische kleurlagen hebben. Laat kleurhistorisch onderzoek doen voordat je schildert of reinigt.
- Bekijk ook de kap erboven. Lekkage vanuit het dak is een veelvoorkomende oorzaak van schade aan gewelfvelden.
Controles bij werk aan een stergewelf
- Niet boren of verankeren in de ribben: Verlichting of installaties alleen na advies van een restauratiedeskundige.
- Let op scheuren bij sluitstenen en aanzetten: Scheuren langs ribben of rond kruispunten constructief laten beoordelen.
- Onderzoek oude afwerkingen: Laat kleurhistorisch onderzoek doen voordat je schildert of reinigt.
- Bekijk de kap erboven: Lekkage vanuit het dak is een veelvoorkomende oorzaak van schade aan gewelfvelden.
Veelgemaakte fout: ieder gewelf met veel ribben een stergewelf noemen. Het verschil met een netgewelf zit in de herhaling: een stergewelf heeft per vak een eigen ster, een netgewelf een doorlopend net.
Gerelateerde termen
- Netgewelf
- Kruisribgewelf
- Gewelfrib
- Gewelfsleutel
- Gewelfveld
- Gotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
