Wat is een stiepel?

Een stiepel is de uitneembare houten middenstijl tussen de twee helften van de grote deeldeur van een Oost-Nederlandse boerderij, waar de deuren in gesloten stand tegenaan slaan. Die grote deur heet in de streek baander of niendeur. Andere namen voor de stiepel zijn middelaar, middeler (gebruikelijk in West-Twente en de Achterhoek), stijpel en baanderboom.

Omdat de stiepel los te nemen is, kon de volle deurbreedte vrijgemaakt worden voor een beladen oogstwagen. Was de deur dicht, dan stond de stiepel in het midden en gaf hij de deurvleugels een vaste aanslag. Vooral in Twente is de stiepel vaak wit geschilderd en springt hij duidelijk in het oog aan de achterkant van de boerderij.

Het stiepelteken

Op de stiepel staat vaak een uitgesneden of geschilderd teken, het stiepelteken, meestal ongeveer halverwege de hoogte. Het begon als een lange X en kreeg later vaak de vorm van een zandloper. Waarschijnlijk was het bedoeld als bescherming tegen bliksem of kwade machten. Later werden er vaak christelijke symbolen aan toegevoegd, zoals kruisen of kelken. Soms keren dezelfde motieven terug als in de geveltop.

Toepassing

1. Herkennen. Kijk bij een hallenhuis met deeldeur in de kopgevel of er een losse middenstijl tussen de deurhelften staat; dat is de stiepel.
2. Behouden bij verbouwing. Wordt de deeldeuropening dichtgezet met glas, laat de stiepel dan zichtbaar staan. Hij hoort bij het karakter van de boerderij.
3. Teken niet wegschuren. Een oud stiepelteken is cultuurhistorisch waardevol. Reinig en schilder voorzichtig en documenteer het teken met een foto vóór je begint.
4. Monument? Vraag bij een beschermde boerderij eerst na of herstel of vervanging vergunningplichtig is.

Veelgemaakte fout: een verrotte stiepel vervangen door een strak nieuw profiel zonder het teken over te nemen. Laat bij vervanging het oude teken natekenen of bewaar het originele deel.

Gerelateerde termen

• Darsdeur
• Hallenhuis
• Los hoes
• Deurnaald
• Aanslaglijst
• Metselteken

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.