Wat is een stolpboerderij?
Een stolpboerderij, kortweg stolp, is een boerderij met een vierkante plattegrond en een piramidevormig dak, waarin wonen, vee, hooi en werktuigen onder één kap zitten. Het type komt vooral voor in Noord-Holland, ook op Texel en Wieringen, en wordt daarom wel de “piramide van het noorden” genoemd.
Het hart is het vierkant: een draagconstructie van zware houten stijlen en dekbalkgebinten waarop het dak rust. Binnen het vierkant lag het hooi. Daaromheen liggen het woongedeelte, de stal, de dars (dorsvloer, met hoge deuren voor de hooiwagen) en vaak een vierde ruimte zoals een kaasmakerij. De naam komt waarschijnlijk van het Middelnederlandse stulpe, deksel, naar de vorm van het dak.
Het type ontstond in de zestiende eeuw; de oudste bewaarde stolpen dateren uit die tijd. Het dak is meestal van riet, vaak met een “spiegel” van zwart geglazuurde pannen boven het woongedeelte. Er bestaan varianten, zoals de dubbele stolp (twee woningen onder één kap) en de stolp met een staart, een uitbouw voor een grotere stal.
Toepassing
- Laat het vierkant intact. De stijlen en gebinten dragen het hele dak. Haal geen stijl of schoor weg zonder berekening van een constructeur.
- Vraag eerst naar de status. Veel stolpen zijn monument of liggen in een beschermd gebied. Informeer bij de gemeente vóór je een verbouwing plant.
- Dateer het hout. Met dendrochronologie kun je vaststellen wanneer het hout is gekapt. Dat helpt bij restauratie en waardebepaling.
- Denk aan het rieten dak. Riet vraagt eigen onderhoud en brandveiligheidsmaatregelen, en heeft gevolgen voor je verzekering.
- Houd de dakvorm leesbaar. Grote dakkapellen tasten het piramidesilhouet aan, dat juist de waarde van een stolp bepaalt.
Veelgemaakte fout: bij herbestemming tot woning het vierkant volbouwen met tussenvloeren en wanden, waardoor de karakteristieke ruimte en soms ook de ventilatie van het houtwerk verloren gaan.
Gerelateerde termen
- Boerderij
- Stelp
- Dekbalkgebint
- Piramidedak
- Riet
- Dendrochronologie
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
