Wat is een tableau?

Een tableau is een gevel- of wandvlak waarin een afbeelding is opgenomen, bijvoorbeeld van beschilderde tegels, natuursteen, mozaïek of pleisterwerk. Het woord komt uit het Frans, waar het eerst een houten paneel betekende en later ook een schildering. Het gaat terug op het Latijnse tabula: plank of schrijftafeltje. In het algemeen spraakgebruik kan tableau ook tafereel of plaat betekenen.

In de Nederlandse bouwkunst is het tegeltableau de bekendste vorm: een afbeelding die is opgebouwd uit meerdere beschilderde tegels. Vanaf de zeventiende eeuw werden zulke tableaus in Delft, Rotterdam, Harlingen en Makkum gemaakt, met scènes, wapens, schepen of bloemvazen. Rond 1900 waren tegeltableaus populair als reclame op winkelpuien en in portieken, vaak in jugendstil. Ook gevelstenen met een voorstelling en reliëfs in baksteen of natuursteen worden soms tableau genoemd.

Een verwante vorm is het sectieltableau, waarbij de tegels in de vorm van de afbeelding zijn gesneden in plaats van vierkant te zijn.

Toepassing

1. Check de bescherming. Tableaus in een monument of beschermd stadsgezicht vallen meestal onder de bescherming. Vraag de gemeente voordat je iets verwijdert of verandert.
2. Reinig zacht. Gebruik lauw water, een zachte borstel en eventueel een neutraal reinigingsmiddel. Hogedrukreinigen, zuur en schuurmiddelen beschadigen glazuur en voegen.
3. Houd vocht buiten. Water achter de tegels leidt bij vorst tot afspringend glazuur en loskomende tegels. Herstel kapotte voegen en lekkende goten of afdekkingen boven het tableau.
4. Documenteer vóór herstel. Fotografeer het tableau in zijn geheel en per tegel, en nummer tegels voordat ze worden verwijderd.
5. Laat herstel over aan een specialist. Een restaurator kan ontbrekende tegels bijschilderen en losse delen veilig opnieuw zetten.

Veelgemaakte fout: een gescheurd tableau dichtzetten met cementmortel of siliconenkit. Dat is moeilijk te verwijderen en kan nieuwe schade geven.

Gerelateerde termen

• Sectieltableau
• Gevelsteen
• Faience
• Polychroom
• Fries

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.